هزینه‌های پنهان باغداری معمولا جایی ظاهر می‌شوند که کمتر کسی سراغش می‌رود: کنترل آفات. دیر فهمیدن این جزئیات یعنی پرداخت هزینه در زمان برداشت، جایی که دیگر راه برگشتی نیست. در این مطلب با نگاه کارشناسی و مثال‌های واقعی از باغ‌های بادام توضیح داده‌ایم که هر مرحله چه حقیری دارد و کجا نباید صرفه‌جویی کرد. از انتخاب فروش نهال بادام سالم تا مدیریت فصل رشد، همه را پشت‌سرهم می‌خوانید.
این آفت همانطور که از نام آن مشخص است آفتی است که به صورت مستقیم مغز بادام را مورد حمله قرار می دهد، زنبور مغز خوار بادام حشره ای از راسته ی دوبالان(زنبورها) با نام علمی Eurytoma amygdali بوده که در فرم بالغ تخم خود را به وسیله ی تخم ریز قدرتمند خود درون مغز بادام قرار می دهد.
لارو این آفت حدود یازده ماه دوری رشدی داشته که تمام این دوران را درون بادام سپری می کند، در بهار با مساعد شدن شرایط آب و هوا و قبل از باز شدن شکوفه های بادام زنبورکامل از درون بادام خارج شده پس از جفت گیری تخم خود را روی میوه های سبز و تازه تشکیل شده بادام که اصطلاحا چاغاله نامیده می شود می گذارد، در این زمان میوه ی بادام در حساس ترین زمان رشدی خود بوده و تخم ریز آفت می تواند به راحتی وارد شود، میوه های آلوده بر خلاف میوه های سالم رشد نمی کنند، پوسته ی سبز بر روی آنها خشک و چروکیده شده و ممکن است میوه ی آلوده روی درخت بماند و یا روی زمین بیوفتد، در پاییز میوه های آلوده روی شاخه و یا روی زمین افتاده در باغ باقی مانده و سبب تشدید خسارت آفت در سال بعد خواهند شد.
آفت زنبور مغز خوار بادام اولین و مهم ترین آفت خسارتزا بر روی بادام می باشد اما به غیر از این آفت آفات دیگری نیز روی بادام ایجاد خسارت می کنند که در ادامه به آن خواهیم پر داخت.
شته های بادام یکی دیگر از آفات مهم بر روی بادام می باشند این آفات که با نام علمی Aphideus sp. شناخته می شوند در واقع مجموعه ای از گونه های مختلف شته های آفت گیاهی بوده که با تغذیه از شیره ی گیاهی می توانند به نهال بادام خسارت بزنند، این گونه ها شامل شته های سبز بادام، شته های آردی بادام، شته سبز و شته ی خالدار هلو می باشند، در صورت ایجاد شرایط مساعد این آفات طغیان کرده و با طغیان این آفت شاهد ریزش میوه های بادام خواهیم بود.
تغذیه ی این آفت در درختان بادام همراه با ترشح عسلک بوده و ترشح عسلک مورچه ها را به سمت درختان بادام جذب می کند، همین مورچه ها به پراکنش فرمهای بدون بال شته کمک خواهند کرد، علاوه بر ترشح عسلک برگ درختان به سمت داخل پیچیده می شود و این علامت به ویژه در برگهای جوان انتهای شاخه ها ایجاد می شود.
کنترل آفات مکنده مانند انواع شته ها با استفاده از روشهای زراعی از قبیل استفاده از ارقام مقاوم، کنترل علفهای هرز و تقویت درختان بسیار موثر تر خواهد بود.
آفتی به نام سوسک شاخک بلند رزاسه با داشتن یک نسل در سال توانسته خسارت بسیار زیادی را به درختان بادام در سراسر کشور وارد کند، این آفت حشره ای متعلق به راسته ی سخت بالپوشان و یا سوسکها می باشد که در زمان حشره ی کامل تولید سوسکهایی با بدن کشیده و شاخکهای بلند می کند، این آفت پس از ظهور در فصل بها در سرشاخه ی درختان بادام تخم گذاری کرده و لارو حاصل از محل جوانه انتهایی وارد شاخه می شوند، پس از ورود به شاخه از بافت آوندی تغذیه کرده و به سمت پایین حرکت می کند، نوع خسارت و تغذیه ی این آفت سبب سرخشکیدگی پیش رونده در شاخه های بادام شده و بنابراین شاهد شاخه هایی هستیم که در اواسط فصل به صورت کاملا سبز خشک شده اند.
خشک شدن سرشاخه های بادام منجر به از بین رفتن جوانه های زایای سال آینده شده و از این طریق منجر به کاهش سالانه ی باردهی درختان می شود.
برای کنترل این آفت اولین و موثر ترین راه هرس سرشاخه های سبز خشک شده تا قسمت پایین منطقه ی خشک شده می باشد، دقت داشته باشید که این شاخه ها حاوی لارو زنده بوده و نباید در گوشه ی باغ رها شودف این شاخه ها حتما باید از باغ خارج شده و سوزانده شوند.
راه دیگر کنترل این آفت شکار حشرات بالغ با استفاده از تله های نوری و یا فرمونی می باشد، برای اینکار لازم است که زمان دقیق خروج حشرات کامل در باغ به وسیله ی تله ی نوری رصد شده و سپس به تعداد کافی تله برای کاهش جمعیت حشرات کامل نصب شود.
کنترل شیمیایی علیه این آفت در رابطه با مرحله ی لاروی اصلا موثر نیست چرا که لارو داخل بافت شاخه بوده و از دسترس خارج هستند، در رابطه با مرحله ی حشره ی کامل نیز امکان جوابدهی سمپاشی علیه آنها کم بوده چرا که این حشرات قدرت پرواز زیادی دارند و می توانند از محل بگریزند.
کرم سفید ریشه ی بادام یکی دیگر از آفات بسیار مهم و خسارت زننده روی درختان بادام به ویژه در شرایط آب و هوایی سرد می باشد، این آفت در واقع حشره ای متعلق به راسته ی سخت بالپوشان و یا سوسکها می باشد که با داشتن پیکره ای درشت با بالپوشهای قهوه ای همراه با خالهای سفید شناخته می شوند.
این حشره یکی از آفات درختان بادام با طولانی ترین دوره ی زندگی بوده و بیشتر طول زندگی خود را به صورت لارو در حال تغذیه از ریشه ی درختان بادام می گذراند، دوره ی زندگی کرم سفید ریشه حدود سه سال بوده که تنها کمتر از دو ماه آن به صورتهای مختلف تخم، شفیره و یا حشره ی کامل می باشد، حشرات ماده پس از جفت گیری در کنار ریشه های مویین تخم گذاری کرده و از زیر خاک خارج می شوند، لاروها به تریج رشد کرده و از تغذیه ریشه های مویین به سمت تغذیه از ریشه های ضخیم تر می روند و در نهایت سبب خشک شدن درختان به صورت جزئی و یا کل درختان می شوند.
آفت سرشاخه خوار هلو:
این آفت با نام علمی Anarsia lineatella پروانه ای متعلق به راسته ی بالپولکداران بوده که در اواخر تابستان و اوایل پاییز تخمهای خود را در انتهای سرشاخه ی درختان بادام و هلو قرار می دهد، این تخمها تفریخ شده و در نهایت آفت به صورت لاروهای سن دوم یا سوم در همان محل سرشاخه ها در لانه ای به نام هایپرناکولا سپری کرده و در بهار تغذیه ی خود را آغاز کرده و افراد بالغ ظاهر می شوند، نسل بهاره آفت با تخمگذاری پروانه ها روی چاغاله بادام آغاز شده و به میوه ی بادام خسارت می زنند.
بیشترین میزان خسارت این آفت به صورت از بین بردن سرشاخه ها و کاهش رشد رویشی درختان و همینطور از بین بردن میوه های بادام می باشد.
کنترل آفت سرشاخه خوار هلو:
موثر ترین راه کنترل این آفت اختلال در جفت گیری حشرات کامل در بهار با استفاده از تله های فرمونی می باشد، سم پاشی علیه حشرات کامل و یا لاروها خیلی موثر نبوده و بهتر است با استفاده از ارقام مقاوم و همینطور تغذیه ی مناسب وآبیاری مناسب درختان، مقاومت درختان در برابر حمله ی آفت را افزایش دهید.
آفت چوبخوار کاپنودیس:
آفت چوبخوار کاپنودیس حشره ای با نامعلمی Capnodis tenebrionis متعلق به راسته ی سخت بالپوشان و در واقع یک سوسک درشت با بالهای مشکی و خالهای سفید رنگ و سینه ی سفید با خالهای مشکی می باشند.
این آفت که در دسنه ی چوبخواران به درختان بادام خسارت می زنند و در واقع این آفت در مرحله ی لاروی با تغذیه از چوب درختان بادام سبب خشک شدن این درختان و از دست رفتن محصول آنها می شود، خسارت این آفت حتی به صورت تعذیه ی لاروها از پوست بیرونی تنه درختان مشاهده می شود.
کنترل سوسک کاپنودیس:
از آنجایی که این آفت یک آفت چوبخوار می باشد بنابراین خسارت و حمله ی این آفات به درختان بادام ضعیف بسیار زیاد می باشد، همین سبب می شود که موثر ترین راه کنترل این آفت تقویت و تغذیه ی با قیمت نهال بادام باشد، از طرفی هرس شاخه ها نیز می تواند به تقویت درختان کمک کرده و در نهایت موجب کنترل آفت شود.
کلام آخر:
همانطور که دانستید آفات مهم درختان بادام در سه دسته ی آفات مکنده، مغز خوار و چوبخوار قرار میگیرند، در توسعه و شدت خسارت همه ی این عوامل یک عامل مشترک وجود دارد و آن حساسیت و یا ضعف درختان آفت زده می باشد، بنابراین در زمان احداث باغ در رابطه با خرید نهال بادام مقاوم و همینطور در طول سالهای باغداری نسبت به تقویت درختان بادام کوتاهی نکنید، رعایت بهداشت زراعی و از بین بردن علفهای هرز نیز در کنترل این آفات بسیار موثر بوده و در صورت رعایت این موارد به ندرت نیاز به کنترل شیمیایی احساس خواهد شد.
اگر تازه شروع کرده‌اید یا می‌خواهید مسیر را از نو بچینید، این برنامه سه‌فصلی را پیشنهاد می‌کنیم. فصل اول را به شناخت بگذارید: خاک، آب، وضعیت درخت‌ها و فضای رشد را بسنجید و هیچ تصمیم عجولانه‌ای نگیرید. فصل دوم، فصل اجرای برنامه اصلی است؛ آنچه در فصل اول یاد گرفتید را با دقت اجرا کنید و نتایج را ثبت کنید. فصل سوم، زمان اصلاح است: با داده‌های دو فصل قبلی، همان کارها را دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام بدهید. این روش مرحله‌ای، ریسک اشتباه را به حداقل می‌رساند و به شما اعتماد به نفس تصمیم‌گیری می‌دهد. باغداری موفق، حاصل همین توالی ساده اما منظم است.
در بیشتر موارد بله، فقط هزینه و زمانش بیشتر می‌شود. اول عامل اصلی را درست تشخیص بدهید و بعد به‌صورت مرحله‌ای اصلاح کنید؛ اصلاح یکباره و پرفشار معمولا درخت را استرس‌زار می‌کند. از این به بعد هم ثبت منظم وضعیت باغ را جدی بگیرید تا دفعه بعد زودتر ببینید.
بله و در باغ‌های بزرگ حتی توصیه می‌شود؛ اما واگذاری به معنای بی‌خبری نیست. برنامه و تقویم را خودتان داشته باشید، گزارش مرحله‌ای بخواهید و سر بازدیدهای کلیدی حاضر باشید. قرارداد شفاف با تعریف دقیق کارها، هم کیفیت را بالا می‌برد و هم اختلافات بعدی را حذف می‌کند.
زمان دقیق به اقلیم بستگی دارد، اما قاعده کلی این است که کار را پیش از شروع فصل رشد برنامه‌ریزی کنید و اجرا را در شرایط مساعد آب‌وهوایی انجام بدهید. در مناطق سردسیر معمولا یک تا دو هفته تاخیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ چیزی که مهم است، تاخیر بی‌برنامه در وسط فصل است.
تاثیرش مستقیم و قابل مشاهده است؛ وقتی کنترل آفات درست انجام شود، درخت منابعش را به سمتی می‌برد که محصول باکیفیت تولید کند. در باغ‌هایی که این کار را منظم انجام می‌دهند، هم کمیت و هم کیفیت میوه به‌مرور بهتر می‌شود و چرخه باردهی یک‌درمیان کم‌رنگ می‌شود.
هرچه زودتر برنامه کنترل آفات را منظم کنید، هزینه‌های پنهان کمتری خواهید داشت؛ اگر سوال مشخصی دارید، همان را از کارشناس بپرسید و جواب دقیق بگیرید. برای مرور گزینه‌ها، صفحه نهال میوه را ببینید.
نظرات کابران