عسلک یا شیره ی چسبناکی که روی برگ درختان بادام تولید می شود از طرفی باعث جلب حشرات دیگر روی برگ درختان مانند مورچه ها شده و آزار دهنده است، از طرفی منبعی برای رشد قارچهای ساپروفیت ایجاد کپک دوده ای شکل روی برگ درختان می شود و همین امر مانع از فتوسنتز صحیح برگ می شود و از طرفی زمانی که عسلک روی برگ مشاهده می شود عملکرد درختان نیز به شدت پایین می آید.

برای اینکه بتوانید یک معضل را در درختان بادام خود حل کنید باید در ابتدا بدانید ریشه ی این معضل و مشکل چیست؟ عسلک به خودی خود روی برگ درختان بادام تولید نمی شود و قطعا عاملی در تولید عسلک نقش دارد، در این مقاله به عوامل تولید عسلک در برگ درختان بادام پرداخته و برای رفع آن چاره اندیشی خواهیم کرد.

دلیل تولید عسلک در برگ درختان بادام:

عسلک در واقع ماده ی چسبناکی است که در اثر تغذیه ی برخی آفات مکنده تولید می شود که مهمترین آنها شته های سبز هلو شته ی و سبز بادام هستند، این دو گونه شته در زمان تغذیه از برگ بادام عسلک تولید می کنند و باعث چسبناک شدن هر دو سطح برگ نهال بادام می شوند.

آفت دیگری که با حمله در برخی مناطق سبب تولید عسلک می شود آفت مکنده پسیل پسته است، این آفت زمانی که قرار است از سن آخر پورگی تبدیل به حشره ی کامل شود و در حین پوست اندازی عسلک ترشح می کند و به همین دلیل به این آفت در پسته و گلابی شیره ی تر گفته می شود.

  • شته ی سبز بادام و شته ی سبز هلو در بادام:

در نگاه کلی و از دید یک باغدار هر دو شته ظاهری یکسان و با بدنی سبز رنگ دارند، این دو گونه شته ماده ی پودری سفید مانند شته ی آرد آلود تولید نمی کنند بلکه تولید عسلک می کنند، هر دو گونه شته برای آلوده سازی درختان جدید در صورت تراکم زیاد کلونی افراد بالدار تولید کرده و روی درختان جدید مهاجرت می کنند.

شته ی سبز هلو در بسیاری از مناطق بادام خیز کشور وجود داشته و چیزی که این آفت را تبدیل به یک آفت مهم کرده است این است که در نبود میزبان می تواند روی میزبانهای دیگر در باغ و یا باغات اطراف مستقر شود، دامنه ی میزبانی وسیع این آفت یکی از مهمترین نکاتی است که این آفت را تبدیل به یک افت درجه یک کرده است.

در واقع در یک منطقه می توان گفت هر میزبانی را حتی علفهای هرز را مورد حمله قرار می دهند، شته های سبز هلو ناقلین قوی در انتقال ویروسهای گیاهی بوده و با انتقال ویروس گیاهی از درختان آلوده به درختان سالم تیر خلاص را به باغات شما خواهند زد.

چرخه ی زندگی و نحوه ی ایجاد خسارت در باغات بادام:

شته های سبز هلو به راحتی زمستان را روی میزبانهای همیشه سبز و علفهای هرز مزارع و باغات سپری کرده و با مساعد شدن شرایط آب و هوایی با پرواز کردن جمعیت بالدار و یا انتقال به وسیله ی ابزار کشاورزی و یا باد روی درختان بادام منتقل شده و شروع به تغذیه از آنها می کنند.

با شروع تغذیه از برگ درختان بادام همزمان تکثیر خود را نیز به شیوه ی جنسی و عمدتا غیر جنسی اغاز می کنند، هر چه هوا گرمتر می شود تکثیر به شیوه ی غیر جنسی نسبت به تکثیر جنسی غالبیت پیدا کرده و تکثیر شته با سرعت بیشتری انجام می شود.

در تکثیر غیر جنسی در واقع شته های ماده بدون جفت گیری با نرها تولید مثل کرده و در برخی مواقع برای افزایش سرعت تکثیر از شیوه ی زنده زایی استفاده کرده و به جای تخمگذاری پوره های سن یک را به دنیا می آورند.

پس از اینکه ظرفیت جمعیت روی یک درخت تکمیل شود و یا حتی قبل از آن شته ها با تولید افراد بالدار روی درختان دیگر مهاجرت کرده و درختان سالم بیشتری را مورد خسارت قرار می دهند.

نشانه های خسارت شته های سبز هلو و شته سبز بادام:

همانطورکه گفتیم هر دو گونه شته سبز هلو و شته سبز بادام به لحاظ ظاهری به هم شبیه هستند و تشخیص و جداسازی این دو گونه به وسیله ی متخصصان حشره شناس و در آزمایشگاه انجام می شود، اما از نظر تولید علائم یک تفاوت بارز با یکدیگر دارند و آن این است که شته سبز بادام ایجاد پیچیدگی در برگ بادام می کند، البته شته سبز هلو نیز می تواند در جوانه های انتهایی و برگهای تازه روئیده به دلیل شدت خسارت و تغذیه ایجاد پیچیدگی کتند اما شدت پیچیدگی در شته سبز بادام بیشتر است.

ترشح عسلک نیز در واقع نشانه ای است که در اثر تغذیه ی این دو گونه شته روی برگ درختان بادام رخ می دهد و به دنبال آن حضور مورچه ها که جذب شیرینی و مواد قندی و پروتئینی این عسلک می شوند، حرکت مورچه ها روی شاخه های بادام نیز از دیگر نشانه های خسارت این آفات است.

به هر حال در زمانی که با خسارت آفت شته مواجه هستیم اهمیتی ندارد که دقیقا با چه گونه ای سر و کار داریم بلکه تنها چیزی که اهمیت دارد تغذیه ی زیاد این آفات مکنده از درختان بادام و ایجاد ضعف در آنان است، این شدت ضعف می تواند در حدی باشد که سبب ریزش زود هنگام برگها و کاهش کمی و کیفی محصول بادام شود.

درمان عسلک درختان بادام:

از آنجایی که ترشح عسلک در واقع در اثر تغدیه ی شته ایجاد می شود بنابراین در واقع برای کنترل تولید عسلک در برگ درختان بادام باید شته هایی که تولید عسلک می کنند را کنترل کنید.

کنترل شته های بادام:

  • جلوگیری از ورود آفت به باغ:

تنها کاری که شما برای جلوگیری از ورود این آفت به باغ می توانید انجام دهید خرید نهال بادام سالم و گواهی شده است تا با این کار جلوی ورود آفت به باغ را بگیرید اما به هر صورت حتی در صورتی که نهال بادام سالم هم باشد ممکن است آلودگی از مزارع اطراف وارد باغ شود.

  • تقویت درختان بادام:

اگر دقت کرده باشید شته ها معمولا در باغاتی که به حال خود رها شده باشند و یا از مدیریت باغبانی درستی برخور دار نباشند حالت طغیانی پیدا می کنند، در واقع درختانی که به آنها رسیدگی نمی شود و مدیریت تغذیه و آبیاری ندارند بافت مناسبتری برای تغذیه ی آفت شته دارند.

شاید برای شما جالب باشد که بدانید شته ها بافت گیاه مناسب برای تغذیه را می چشند و در اصطلاح حشره شناسی به این چشیدن در واقع پروب کردن می گویند، شته ها روی برگ درختان می نشینند و نیش خود را در بافت برگ فرو کرده و تست می کنند که آیا این برگ برای شروع تغذیه مناسب است یا خیر؟

افراد بالداری که در ابتدای فصل روی درخت می نشینند در پروب کردن بافت برگهای خشبی و برگهایی که از فشار آوندی بالایی برخوردار باشند برای شروع تغذیه نامناسب تشخیص داده شده و شته از روی آن برگ در جستجوی میزبان مناسب مهاجرت می کند.

بافت برگ در صورتی که درخت از عناصر غذایی سرشار از کلسیم، سیلیس و پتاسیم تغذیه کرده باشد خشبی و نامناسب خواهد شد، همچنین آبیاری و کود دهی مناسب درختان سبب افزایش فشار آوندی در این درختان شده و شته در هنگام پروب کردن متوجه نامناسب بودن درخت برای ادامه ی تغذیه شده و از آن مهاجرت خواهد کرد.

بنابراین کافی است تنها با داشتن برنامه ی کودی و آبیاری مناسب درختان خود را برای تغذیه شته نامناسب کنید.

  • هرس اصولی:

هرس اصولی می تواند به افزایش قدرت درختان در مواجهه با آفات کمک کند، زمانی که شما شاخه های اضافه ی درختان بادام را هرس کرده باشید در ابتدای فصل انرژی درخت صرف تولید و تغذیه ی شاخ و برگهای اضافه نشده و بافتهای خشبی تر تولید خواهد کرد، پس با انجام هرس اصولی نیز می توانید به تقویت درختان خود کمک کنید.

  • رعایت بهداشت زراعی و کنترل علفهای هرز:

زمستان گذرانی شته های سبز هلو در علفهای هرز و برگ و میوه های آلوده کف باغ سبب افزایش جمعیت آلوده کننده ی اولیه در اول فصل بهار می شود، بنابراین با از بین بردن آنها می توانید گام بزرگی در کنترل آفت شته بردارید، در این صورت شته ها قطعا باید از مسافتهای بیشتری به باغ شما مهاجرت کنند که قطعا بدون کمک باد در جهت مناسب این کار امکان پذیر نخواهد بود.

  • کنترل بیولوژیک:

خوشبختانه شته ها با وجود اینکه می توانند آفات سرسختی باشند اما دشمنان طبیعی بسیاری در طبیعت دارند، دشمنانی که شما هم آنها را می شناسید مانند کفشدوزکها که در سنین پورگی و حشره ی کامل شکارگران این آفات به شمار می روند و زنبورهای پارازیتوئیدی که تخم خود را درون بدن شته ها گذاشته و سبب مومیایی شدن و مردن شته می شوند.

برای کنترل شته ها با کمک شکارگران و دشمنان طبیعی آنها تنها کافی است با رعایت تعادل در استفاده از سموم و کود های شیمیایی که تاثیر منفی بر جمعیت دشمنان طبیعی می گذارد در افزایش جمعیت آنها و کنترل طبیعی علیه آفت شته اثر گذار باشید.

  • کنترل شیمیایی علیه شته ها برای درمان عسلک بادام:

در صورت رعایت نکردن موارد زراعی و طغیان آفت شته ناچارا باید از سموم شیمیایی علیه شته ها استفاده کنید، همانطور که می بینید این شیوه ی کنترلی را ما به عنوان آخرین شیوه در لیست موارد کنترل این آفت قرار دادیم چرا که زمانی که شما مجبور به استفاده از سموم می شوید به معنای رعایت نکردن موارد زراعی و از بین رفتن اصول کشاورزی پایدار بوده و در این شرایط کنترل شیمیایی تنها می تواند به عنوان درمانی مقطعی به کار رود.

استفاده ی بی رویه از سموم کشاورزی علیه آفات به ویژه شته ها که تکثیر بسیار شدیدی در شرایط مساعد دارند تنها سبب افزایش جمعیت مقاوم به سم شده و در نهایت پس از چند سال هیچ سمی روی این شته ها کارگر نخواهد بود.

  • پسیل بادام:

پسیل دیگر آفتی است که می تواند به درختان بادام در شرایط مساعد حمله کرده و با تغذیه و جلد اندازی روی برگ درختان بادام ایجاد عسلک می کند، عسلکی که در اثر تکثیر پسیل روی برگ درختان بادام تولید می شود با عسلک شته تفاوتی نداشته و هر دو دارای مواد قندی و کربوهیداتهایی هستند که آفات دیگر را به درخت جلب می کنند.

پسیل در واقع آفتی است که بیشتر روی درختان پسته و گلابی ایجاد خسارت می کند اما در مناطقی که گلابی یا پسته کاشته شده باشد درختان بادام را نیز مورد حمله قرار داده و با تکثیر روی این درختان درست مانند میزبان گلابی و یا پسته تولید عسلک و یا به اصطلاح شیره ی تر می کند.

پسیل به منظور جلوگیری عسلک ترشح شده از تحرک آنها روی بدن خود ماده ای مومی تولید کرده اما در برخی موارد به ویژه در مناطقی که آب و هوای گرم و خشک دارند و رطوبت هوا کم باشد این آفت ممکن است در اثر ترشح شیره ی زیاد گرفتار شده و از بین برود.

خسارت پسیل تنها از طریق مکیدن شیره ی گیاهی نبوده و این آفت از طریق ترشح همین شیره نیز روی درختان بادام تاثیر منفی خواهد گذاشت، به طوری که با کاهش سطح فتوسنتز کننده ی گیاه سبب ایجاد ضعف در درختان بادام می شود.

کنترل عسلک از طریق کنترل آفت پسیل:

پسیل نیز مانند شته ها برای تغذیه ی خود به دنبال بافتهای حساس گیاهی می گردد، ارقام بادام حساس و یا باغات بادامی که به دلیل آبیاری و تغذیه ی نامناسب ضعیف شده اند شکار خوبی برای این آفت هستند، بنابراین با کاشت ارقام مقاوم و تقویت درختان بادام جلوی استقرار و تکثیر پسیل روی درختان بادام را بگیرید، یکی از عواملی که بر قیمت نهال بادام تاثیر گذار است همین مقاوم بودن یا نبودن نهال به آفات و بیماریهای مختلف است که باید حتما در نظر گرفته شود.

بادام به عنوان میزبان ترجیحی این آفت نبوده و باغ باید در شرایط ضعف بالایی باشد تا مورد حمله قرار گیرد پس به تقویت درختان بیش از هر مورد اهمیت دهید.

استفاده از کارتهای زرد چسبنده به عنوان یک روش کنترل طبیعی و بدون سم مورد استفاده قرار می گیرد اما کنترل شیمیایی در صورت طغیان آفت نیز توصیه می شود، سم پاشی باید قبل از ترشح زیاد شیره روی درختان انجام شود تا بتواند تاثیر کافی داشته باشد، سم پاشی زمستانه نیز می تواند علیه این آفت موثر باشد.

در مورد سم پاشی دقت داشته باشی که از سموم مناسب برای پسیل استفاده کنید و با سموم غیر مرتبط و غیر موثر وقت، انرژی و جمعیت دشمنان طبیعی را از بین نبرید.

کلام آخر:

دانستید که ترشح عسلک در درختان بادام در اثر تغذیه ی دو آفت مکنده شته و پسیل ایجاد می شود، سهم خسارت شته در بین این دو عامل بیشتر بوده و باغداران تنها با رعایت اصول باغداری صحیح می توانند حتی بدون استفاده از سموم و به خطر انداختن طبیعت آن را کنترل کنند.