;

روش های صحیح و نوین آبیاری در مناطق کم آب

بین دو باغ همسایه که هر دو بادام دارند، گاهی اختلاف محصول به اندازه چند تن است؛ این تفاوت ناگهانی نیست و ریشه‌اش در صحیح و دقت در جزئیاتی است که در نگاه اول کوچک به نظر می‌رسند. در این مطلب قدم‌به‌قدم پیش می‌رویم تا بدانید چه چیزی، کِی و چرا؛ بدون توصیه‌های کلیشه‌ای. و از همان ابتدا بدانید: اگر در فاز شروع هستید، یک خرید نهال بادام اصلاح‌شده، هزینه درمان‌های بعدی باغ را عملا حذف می‌کند.

سیستم‌های آبیاری مناسب برای آبیاری در مناطق کم آب:

سیستم‌های آبیاری سطحی که در گذشته استفاده می‌شد علاوه بر افزایش هدر رفت آب از طریق تبخیر سبب افزایش آمار ابتلا به بیمارگرهای خاکزاد مانند انواع پوسیدگی‌های طوقه و ریشه در درختان باغی و گیاهان زراعی می‌شدند و میزان بالایی از محصول سالانه به این شیوه از دست می‌رفت اما جایگزین کردن سیستم‌های آبیاری نوین در راستای جلوگیری از هدر رفت آب و جلوگیری از ابتلا به این بیمارگرها توسعه پیدا کرد، در ادامه بهترین سیستم‌های آبیاری که می‌تواند جایگزین آبیاری سطحی در مناطق کم آب شود را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

لوله های دریچه دار:

یکی از سیستم‌های آبیاری که می‌توان در مناطق کم آب جایگزین آبیاری سطحی کرد لوله‌های دریچه دار است، لوله‌های دریچع دار درواقع همان آبیاری سطحی است که داخل شیلنگ‌های نرم و انعطاف پذیر از جنس پلی اتیلین جریان پیدا می‌کند.

در مسیر حرکت آب درون این شیلنگ‌ها دریچه‌هایی قابل تنظیم شدن تعبیه شده است که در مسیر حرکت آب با باز کردن دریچه‌ها در محل‌های مشخص می‌توان آب را به بیرون هدایت کرد، استفاده از این نوع سیستم آبیاری تنها به واسطه ی خارج کردن آب از دسترس حرارت خورشید مانع از تبخیر آب در مسیر حرکت می‌شود و در واقع سیستمی است که تا حدی می‌تواند با جلوگیری از تبخیر مانع از هدر رفت آب به ویژه در سیستم‌های آبیاری جوی و پشته‌ای شود.

لازم به ذکر است که دبی خروجی آب از دریچه‌ها به وسیله‌ی تنظیم دریچه‌ها تا حداکثر 5 لیتر بر ثانیه قابل تنظیم شدن است، زمانی که برای خرید این شیلنگ‌ها به بازار مراجعه کنید متوجه می‌شوید که این شیلنگ‌ها را در کلاف‌های 100 و یا 200 متری به صورت آماده در دسترس است، از مزایای این شیلنگ‌ها می‌توان به کاهش نیروی کارگری در باغ برای آبیاری، کاهش هدر رفت آب به شیوه ی تبخیر و همینطور کاهش انتقال بیمارگرهای خاکزاد اشاره کرد اما در مناطق کم آب و مناطق با محدودیت شدید منابع آب جایگزین‌های بهتری نیز وجود دارد که بتواند صرفه جویی بیشتری در منابع آب ایجاد کند که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

سیستم‌های آبیاری تحت فشار:

در سیستم آبیاری دریچه دار، آبی که در شیلنگ جاری می‌شود تحت فشار قرار نمی گیرد اما در سیستم‌های آبیاری تحت فشار اصل و مبنای کار تحت فشار قرار دادن آب در مسیر خواهد بود که همین تحت فشار قرار دادن آب صرفه جویی و مدیریت بیشتری را در مصرف آب ایجاد خواهد کرد.

در این سیستم نیز آب درون شیلنگ‌های هدایت کننده جریان پیدا می‌کند با این تفاوت که در این نوع سیستم آبیاری کنترل جریان آب در واقع بر عهده ی فشاری بیشتر از فشار اتمسفر است که در شیلنگ وجود دارد.

آبیاری تحت فشار خود در دو دسته قرار می‌گیرد که هر کدام انواع خاص خود را دارند.

آبیاری قطره ای:

در سیستم آبیاری قطره ای آب درون شیلنگ در مسیر جریان پیدا کرده و با رسیدن به نازل‌ها با دبی مشخص خارج می‌شود، در ابتدای مسیر آب به وسیله ی پمپ وارد مسیر شیلنگ‌ها می‌شود، در ابتدای مسیر آب یک فیلتر جهت جدا کردن ذرات شن و آلودگی‌های دیگر آب که در مسیر حرکت می‌تواند ایجاد انسداد ند قرار می‌گیرد که این فیلتر باید به طورمرتب بازدید شود.

توزیع آب در منطقه ی سایه انداز درختان و گیاهان،حرکت آب تحت فشار درون شیلنگ و همینطور حرکت آب درون شیلنگ همه اقداماتی است که مانع از هدر رفت آب در مسیر حرکت شده و مدیریت بهتری را بر توزیع آب در زمین کشاورزی و یا باغ اعمال می‌کند، خروج آب از نازل‌ها ممکن است به صورت قطرات ریز پودر شده و به صورت اسپری باشد و یا اینکه به صورت قطره‌ای اتفاق بیوفتد در هر صورت علاوه بر جلوگیری از انتقال بیمارگرها سبب کاهش هدر رفت آب و صرفه جویی در منابع آب به ویژه در مناطق کم آب خواهد شد.

سیستم‌های آبیاری قطره‌ای بر اساس نوع توزیع آب خود به انواع سیستم‌های قطره‌ای بابلر، قطره‌ای با قطره چکان در خط، سیستم آبیاری بابلر و همچنین سیستم آبیاری زیرزمینی با لوله‌های تراوا تقسیم بندی می‌شود که در همه ی انواع سیستم‌های قطره ای هدف کاهش هدر رفت آب خواهد بود.

در مناطق کم آبی که دارای تابستان‌های بسیار گرم هستند به منظور جلوگیری از داغ شدن بیش از اندازه ی شیلنگ و آبی که در مسیر جریان پیدا می‌کند استفاده از سیستم آبیاری زیر سطحی با لوله‌های تراوا بیشتر توصیه خواهد شد.

مزایای استفاده از سیستم آبیاری قطره‌ای:

سیستم آبیاری قطره ای هدر رفت آب به وسیله ی تبخیر را به شدت محدود می‌کند.
قابلیت استفاده از منابع آب شور را ایجاد می‌کند.
مانع از افزایش رشد علف‌های هرز و ایجاد رقابت بین علف هرز و درخت یا گیاه زراعی ما می‌شود.
به استخدام نیروی کارگری زیاد برای هدایت جریان آب نیازی نداد، تنها یک نیرو کافی است تا به مسیرنازل‌ها نظارت داشته باشد تا شکستگی و یا اتفاقات دیگر در مسیر رخ نداده باشد.
افزایش کمی و کیفی قابل ملاحظه‌ای در میزان محصول ایجاد می‌کند.
در این سیستم آبیاری در صورت نیاز امکان مخلوط کردن کود و سم با آب آبیاری وجود دارد.
نیازی به تسطیح و شیب بندی زمین برای آبیاری وجود ندارد و در هزینه‌های آماده سازی زمین به میزان قابل ملاحظه‌ای صرفه جویی می‌شود.
جلوگیری از فرسایش خاک می‌کند چرا که دیگر نیازی به جریان آب سطحی روی خاک و خاکشویی نیست.
میزان آب مورد استفاده در این سیستم با دقت قابل تنظیم بوده و هدر رفتی در مسیر آبیاری وجود نخواهد داشت.
مانع از انتقال بیمارگرهای خاکزاد می‌شود.

سیستم آبیاری دیگری که با استفاده از فشار هدایت شده و نوعی آبیاری تحت فشار است سیستم آبیاری بارانی است.

سیستم آبیاری بارانی:

در این سیستم نیز درست مانند سیستم آبیاری قطره‌ای آب درون شیلنگ و با استفاده از فشاری بیشتر از فشار اتمسفر جریان پیدا می‌کند اما در مسیر به جای برخورد کردن به نازل قطره‌ای یا بابلر به نازل‌های آب پاش برخورد کرده که آب را در سطح مشخصی پاشیده و پخش می‌کند.

این سیستم آبیاری در مزارع اجرا شده و سیستم هادی شامل شیلنگ و یا آب پاش‌ها به دو صورت متحرک و ثابت وجود دارد، در سیستم متحرک دو نوع دستی و مکانیزه وجود دارد که در مزارع وسیع معمولا از نوع مکانیزه استفاده می‌شو تا صرفه جویی بیشتری در زمان و هزینه‌ی کارگری اعمال شود.

یکی از مهم‌ترین معایبی که بر این سیستم آبیاری قابل بیان است این است که در این سیستم به دلیل این که آب روی سطح برگ گیاهان زراعی پاشیده می‌شود احتمال انتقال بیمارگرهای قارچی و باکتریایی برگی بسیار افزایش پیدا می‌کند، به عنوان مثال بیماری سپتوریوز برگی که در این سیستم آبیاری به شدت توسعه پیدا کرده و سبب نابودی زراعت‌های وسیع می‌شود، بنابراین در صورتی که از این سیستم آبیاری استفاده می‌شود باید مدیریت صحیح و پایش منظم بیماری‌های برگی در دستور کار قرار گیرد.

آبیاری زیر سطحی:

نوعی دیگر از سیتم آبیاری که برای مناطق کم آب و یا با آب و هوای گرم مناسب است سیستم آبیاری زیر سطحی به جای سطحی است، در این سیستم خاک سطحی به هیچ عنوان مرطوب نمی‌شود و به همین دلیل صرفه جویی بیشتری در میزان مصرف آب اعمال می‌شود،تفاوت این سیستم با سیستم آبیاری نشتی زیر زمینی در سیستم آبیاری تحت فشار در همین مرطوب نشدن سطح خاک و اعمال صرفه جویی بیشتر در مصرف آب خواهد بود.

در سیستم‌های زیر سطحی به طور کلی چه سیستم زیر سطحی تحت فشار و چه سیستم زیر سطحی بدون فشار مزایای زیر قابل اشاره است:

صرفه جویی بسیار بیشتر در مصرف آب با کاهش تبخیر آب
کاهش میزان صدمات وارد شده به مسیر شیلنگ‌ها در اثر عبور و مرور کارگران، حیوانات و یا ماشین آلات کشاورزی
کاهش میزان صدمات وارد شده به شیلنگ‌ها در اثر سرما و یا گرما
جلوگیری از فرسایش خاک
جلوگیری از صدمه به سیستم آبیاری با جلوگیری از تاثیر وزش باد
کاهش آلودگی خاک و سفره‌های آب زیر زمینی

محدودیت‌هایی که در اجرای سیتم‌های آبیاری نوین در کشور ما به ویژه سیستم آبیاری تحت فشار وجود دارد:

نیاز به یکپارچه سازی اراضی کشاورزی و باغات، امری که با کندی در کشور ما پیش می‌رود.
سرمایه گذاری بیشتر نسبت به سیستم‌های آبیاری سطحی و هزینه‌بر بودن آنها که نیاز به سرمایه گذاری کلان دولتی و حمایت‌های دولتی از کشاورزان دارد.
شوری خاک و آب
قیمت نهال در زمان خرید و احداث باغ می‌تواند یک عامل محدود کننده باشد، در صورتی که قیمت نهال بالا باشد باغداران برای صرفه جویی در منابع مالی از هزینه کردن برای اجرای سیستم آبیاری تحت فشار طفره می‌روند.

این محدودیت‌ها سبب شده که اجرای این سیستم‌های بهینه آبیاری در کشور با تاخیر روبه رو شده و سالیانه مقادیر زیادی آب را ما در این شرایط بحران آب در سیستم‌های غلط آبیاری در کشاورزی از دست بدهیم.

اما کارهای دیگری نیز می‌شود کرد که در میزان آب مصرفی در باغات حتی در صورت استفاده از آبیاری سطحی صرفه جویی کرد که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آنها خواهیم پرداخت.

اصلاح بافت خاک:

کاشت درخت در خاک‌های ماسه‌ای و شنی میزان زیادی از آب را به سرعت از دسترس گیاه خارج می‌کند و ظرفیت پایینی در نگهداری آب در خود دارد و همینطور در تابستان درختان و گیاهان زراعی به فاصله ی کمتری به آب نیاز دارند با اصلاح بافت خاک و نزدیک کردن بافت به بافت لومی می‌توان از این مورد جلوگیری کرد.

مواد جاذب رطوبت:

به خاک کشاورزی خود به ویژه در منطقه ی توسعه ‌ی ریشه می‌توانید مواد جاذب رطوبتی که به صورت صنعتی تولید شده و به فروش می‌رسد را اضافه کنید، این مواد به حفظ رطوبت در محدوده‌ی ریشه کمک کرده و درخت یا گیاه زراعی شما به فاصله زمانی بیشتری نیاز به آبیاری پیدا خواهد کرد.

استفاده از مالچ:

مالچ پاشی به ویژه در مناطقی که آب وهوای گرم دارند و تبخیر سطحی از خاک بسیار اتفاق می‌افتد توصیه می‌شود، مالچ پاشی مانع از تبخیر سطحی آب شده و به حفظ رطوبت خاک به مدت زمان بیش‌تری کمک خواهد کرد، از مالچ پاشی مخصوصا در کاشت دیم درختان برای جلوگیری از تبخیر سطحی آب استفاده می‌شود، از این روش حتی می‌توان در سیستم‌های آبیاری نوین غیر زیر سطحی نیز که مشکل تبخیر سطحی جزئی آب دارند استفاده کرد.

ارقام مقاوم

فروش نهال در ارقام مقاوم به خشکی در بسیاری از نهالستان ‌های کشور انجام می‌شود و باغداران برای احداث باغ خود بهتر است از این ارقام مقاوم بهره ببرند، این ارقام با مقاومت بالایی که در برابر تنش گرمایی و خشکی دارند در برابر کم آبی یا دور آبیاری طولانی‌تر کم‌تر آسیب می‌بینند، بنابراین خرید نهال در ارقام مقاوم برای احداث باغ بسیار به صرفه‌تر خواهد بود.

استفاده از کو دامی:

استفاده از کود کاملا پوسیده‌ی دامی ظرفیت نگهداری آب را افزایش می‌دهد و سبب بهبود بافت خاک می‌شود، توصیه می‌شو قبل از کاشت نهال نسبت به تهیه‌ی کود پوسیده‌ی دامی اقدام کنید و این کود را در چاله‌ی کاشت نهال و یا با خاک در حین خاکورزی مخلوط کنید، در نظر داشته باشید که کود دامی پس از کاشت نهال باید با دقت و در زمان معین و مناسب مورد استفاده قرار گیرد چرا که همزمان شدن آن با محدودیت منابع آب می‌تواند سبب ایجاد گیاهسوزی شود.

کلام آخر:

استفاده از سیستم‌های نوین آبیاری نیاز به سرمایه گذاری‌هلی بخش خصوصی و دولتی دارد که با حمایت دولت این امر امکان پذیر خواهد بود، در صورتی که این حمایت‌ها از کشاورزان صورت بگیرد توسعه ی استفاده از این سیستم‌ها شدت گرفته و به سرعت می‌توانیم در میزان آب مصرفی به ویژه با وجود محدودیت منابع آبی که این روزها درگیر آن هستیم مقابله کنیم، فراموش نکنیم که بخش بزرگی از هدر رفت آب در سیستم آبی کشور به واسطه ی استفاده از سیستم آبیاری سطحی و غلط در کشاورزی صورت می‌گیرد. پیش از هر تصمیمی می‌توانید قیمت نهال بادام را از کارشناسان نهالستان استعلام کنید.

برنامه پیشنهادی برای صحیح در سه فصل اول

اگر تازه شروع کرده‌اید یا می‌خواهید مسیر را از نو بچینید، این برنامه سه‌فصلی را پیشنهاد می‌کنیم. فصل اول را به شناخت بگذارید: خاک، آب، وضعیت درخت‌ها و فضای رشد را بسنجید و هیچ تصمیم عجولانه‌ای نگیرید. فصل دوم، فصل اجرای برنامه اصلی است؛ آنچه در فصل اول یاد گرفتید را با دقت اجرا کنید و نتایج را ثبت کنید. فصل سوم، زمان اصلاح است: با داده‌های دو فصل قبلی، همان کارها را دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام بدهید. این روش مرحله‌ای، ریسک اشتباه را به حداقل می‌رساند و به شما اعتماد به نفس تصمیم‌گیری می‌دهد. باغداری موفق، حاصل همین توالی ساده اما منظم است.

سوالات متداول درباره صحیح

بهترین زمان برای صحیح چه موقع است؟

زمان دقیق به اقلیم بستگی دارد، اما قاعده کلی این است که کار را پیش از شروع فصل رشد برنامه‌ریزی کنید و اجرا را در شرایط مساعد آب‌وهوایی انجام بدهید. در مناطق سردسیر معمولا یک تا دو هفته تاخیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ چیزی که مهم است، تاخیر بی‌برنامه در وسط فصل است.

صحیح چقدر روی باردهی بادام تاثیر دارد؟

تاثیرش مستقیم و قابل مشاهده است؛ وقتی صحیح درست انجام شود، درخت منابعش را به سمتی می‌برد که محصول باکیفیت تولید کند. در باغ‌هایی که این کار را منظم انجام می‌دهند، هم کمیت و هم کیفیت میوه به‌مرور بهتر می‌شود و چرخه باردهی یک‌درمیان کم‌رنگ می‌شود.

برای شروع صحیح به ابزار یا امکانات خاصی نیاز است؟

اکثر کارها با ابزار معمول باغبانی قابل انجام است؛ مهم‌تر از ابزار، نظم و ثبت اطلاعات است. یک دفتر ساده که در آن تاریخ کارها و واکنش درخت را بنویسید، بیشترین تاثیر را دارد. برای کارهای تخصصی‌تر مثل تشخیص دقیق بیماری، مشورت با کارشناس هزینه کمتری از آزمون‌وخطا دارد.

آیا صحیح برای ارقام مختلف بادام فرق می‌کند؟

بله؛ ارقام زودرس و دیررس زمان‌بندی متفاوتی دارند و واکنششان به شرایط هم یکسان نیست. قبل از هر برنامه‌ای، رقم درخت خود را دقیقا بشناسید و بر همان اساس زمان‌بندی کنید. اگر رقم باغتان را نمی‌دانید، یک عکس از میوه و برگ برای کارشناس بفرستید تا از روی مشخصات، رقم را مشخص کند.

هرچه زودتر برنامه صحیح را منظم کنید، هزینه‌های پنهان کمتری خواهید داشت؛ اگر سوال مشخصی دارید، همان را از کارشناس بپرسید و جواب دقیق بگیرید. برای مرور گزینه‌ها، صفحه برتر نهال را ببینید.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

روش های صحیح و نوین آبیاری در مناطق کم آب

سیستم‌های آبیاری مناسب برای آبیاری در مناطق کم آب:

لوله های دریچه دار:

سیستم‌های آبیاری تحت فشار:

آبیاری تحت فشار خود در دو دسته قرار می‌گیرد که هر کدام انواع خاص خود را دارند.

آبیاری قطره ای: