یکی از مهمترین آفات ریشه درختان گردو کرم سفید ریشه می باشد، این آفت که با دامنه ی میزبانی گسترده ای که دارد به راحتی می تواند در مناطق میوه کاری کشور به ویژه مناطق سردسیری مستقر شود هر ساله خسارت سنگینی را به درختان میوه مناطق معتدله به ویژه درختان گردو وارد می کند، همانطور که می دانید درختان مواد غذایی و آب مورد نیاز خود را از خاک و به وسیله ی ریشه تامین می کنند، بنابراین هر گونه ایجاد مشکل در ریشه می تواند منجر به زوال درختان گردو شود، کرم سفید ریشه در واقع یک حشره از راسته ی سخت بالپوشان بوده و در فرم لاروی به ریشه ی درختان گردو خسارت می زند، این آفت با تغذیه و جویدن ریشه ها سبب از بین رفتن تدریجی و یا ناگهانی درختان گردو می شوند، این معضل که در بسیاری از مناطق گردو کاری کشور وجود دارد ذهن بسیاری از باغداران را درگیر خود کرده است، برخی آن را تحت عنوان یک اژدها زیر خاک می شناسند، اگر می خواهید با این آفت، نحوه ی خسارت زدن آن و همینطور نحوه ی کنترل آن در باغات نهال گردو آشنا شوید این مقاله را تا انتها مطالعه بفرمایید.

ریخت شناسی کرم سفید ریشه خوار گردو:

این آفت با نام علمی Polyphylla olivieri حشره ای متعلق به راسته ی سخت بالپوشان و در واقع یک سوسک می باشد که دگردیسی کامل دارد، تکامل این آفت به صورت مراحل تخم، لارو، شفیره و حشره ی کامل می باشد.

حشره کامل:

حشره ی کامل این آفت سوسکهای درشتی هستند با طول 20 تا 35 میلیمتر که به راحتی قابل دیدن هستند، این سوسکها دارای بالهایی تقریبا مثلثی شکل و قهوه ای رنگ بوده که روی بالپوشها را فلسهای سفید به صورت نقوش خالدار پوشانده است، این حشرات در فرم نر و ماده دارای تفاوتهای فاحشی هستند.

تفاوت شکل شناسی فرم نر وماده آفت کرم سفید ریشه:

  • فرم شاخک: در افراد نر به دلیل اینکه در طی تکامل نیاز به دریافت فرمونهای جنس ماده دارند شاخکها ده مفصلی و در انتها دارای 7 پره یا ورق پهن می باشد اما این شاخکها در فرم ماده کوچکتر و تعداد پره ها 5 عدد می باشد.
  • لبه ی جلویی پاهای افراد ماده دارای سه دندانه بزرگ می باشد، این دندانه ها در طی تکامل برای حفر زمین و رفتن زیر خاک در پاهای افراد ماده به وجود آمده است، این دندانه ها در پاهای افراد نر دو تا و کوچکتر می باشد.

لاروها:

لارو این آفت در ابتدا بسیار ریز و قطری حدود 3 میلیمتر دارد اما طی سه سال تغذیه از ریشه درختان در زیر خاک به تدریج بزرگ شده و طول بدن این لاروها می تواند به 12 تا 25 میلیمتر در زمان نزدیک به شفیره شدن برسد، با توجه به اندازه ی درشت این لاروها،در فصول خنک و سرد سال این کرمها را می توان در نزدیکی سطح خاک مشاهده کرد، بسیاری از باغداران حتی اقدام به جمع آوری لاروها از سطح زمین می کنند.

تخم:

جنس ماده در زمان ظاهر شدن پس از جفت گیری با جنس نر به زیر خاک می رود و تخم خود را با توجه به فصل در عمق مشخصی از خاک قرار می دهد، این آفت در فصول گرم سال تا عمق 20 سانتی متری خاک نفوذ می کند در صورتی که در فصول خنک سال تا عمق چند سانتی متر ابتدای خاک نفوذ می کنند و تخم خود را در خاک قرار می دهند، تخمها بیضی شکل و ریز هستند، هر حشره ماده در هر بار تخمگذاری می تواند تا 25 تخم قرار دهد.

شفیره:

پس از اینکه لاروها به اندازه ی کافی رشد کردند و اندازه ی آنها به حدود تقریبا 25 میلیمتر رسید این لاروها تبدیل به شفیره می شوند و شفیره نیز درون خاک قرار دارد، شفیره ها به طور معمول در مناطق سردسیر در خردادماه ظاهر می شوند.

چرخه زندگی آفت کرم سفید ریشه خوار گردو:

طول یک نسل این آفت به طور معمول سه سال می باشد و بیشتر عمر زندگی این آفت به صورت لارو سپری می شود، همان مرحله ای که در واقع مرحله ی خسارتزای این آفت است طولانی ترین مرحله ی زندگی آفت بوده و می تواند در این مدت زمان طولانی بیشترین خسارت را به درختان میوه برساند، حشرات کامل که معمولا در اواخر خرداد ماه ظاهر می شوند و با یکدیگر جفت گیری می کنند، فعالیت حشرات کامل به طور عمده در طول شب انجام می شود و این حشرات در طول روز به طور عمده زیر برگها مخفی می شوند، حشرات ماده پس از جفتگیری به زیر خاک رفته و تخم خود را زیر خاک و در کنار ریشه های فرعی و نازک درختان گردو قرار می دهند، پس از تخمگذاری مجددا از زیر خاک بیرون می آیند، پس از دو تا سه هفته سپری کردن دوره ی جنینی لاروهایی با قطر حدود 3 میلیمتر از درون تخمها خارج شده و فورا شروع به تغذیه از ریشه های مویین و نازک می کنند، دوره ی زندگی لاروها سه سال طول می کشد و به تدریج با قویتر شدن قطعات دهانی جونده در لارو می توانند به ریشه های اصلی تر و ضخیم تر حمله کنند و در این زمان بیشترین خسارت را به درختان گردو وارد می کنند، پس از سپری شدن دوره ی لاروی، لاروها تقریبا در اوایل بهار تبدیل به شفیره شده و پس از گذشت تقریبا سه هفته این شفیره ها بالغ می شوند و حشرات کامل خارج می شود، این چرخه دو مرتبه از سر گرفته شده و حشرات بالغ پس از پرسه زدن در باغ با یکدیگر جفت گیری کرده و تخمگذاری می کنند.

شناسایی باغ گردو آلوده به آفت کرم سفید ریشه

شناسایی باغ آلوده به کرم سفید ریشه با توجه به علائم مشاهده شده از خسارت آفت و یا وجود آفت در باغ صورت می گیرد، با توجه به نشانه های زیر می توانید به وجود آفت در باغ خود پی ببرید:

  • اولین نشانه ی وجود آفت در باغ وجود حشرات بالغ در اواخر فصل بهار به ویژه در خردادماه می باشد، حشرات بالغ درشت بوده و ظاهر بسیار تیپیکی دارند، در طول روز روی تنه ی درختان گردو و یا زیر برگها استراحت می کنند و در طول شب جفت گیری می کنند، بنابراین با پرسه زدن در باغ و دقت به شاخه ها و تنه ی درختان احتمالا بتوانید حشرات بالغ را ببینید، وجود حشرات کامل را با دو شیوه ی دیگر نیز می توانید ثابت کنید، اولین راه تولید سر و صدا توسط حشرات بالغ می باشد، این حشرات در هنگام فعالیت در باغ تولید صدا می کنند که کاملا شناخته شده است، راه دوم اثبات وجود این حشرات استفاده از تله ی نوری در باغ می باشد، این حشرات به شد نورگرا می باشند و در طول شب که هوا تاریک است وحشرات بالغ در جستجوی یکدیگر برای جفتگیری هستند به سمت نور کشیده می شوند، بنابراین با نصب تله ی نوری می توانید حشرات بالغ را شکار کنید، به طور معمول در اواخر بهار این حشرات به سمت نور در خانه های روستایی کشیده می شوند و کمتر روستایی وجود دارد که حشره ی کامل این آفت را در منزل خود ندیده باشد.
  • دومین نشانه ی بارز فعالیت این آفت در باغ گردو به خسارت این آفت و علائم ناشی از آن بر می گردد، از آنجایی که این آفات به طور مستقیم بر روی سیستم غذا رسانی درختان یعنی ریشه ها تاثیر می گذارند بنابراین نشانه های درختان مبتلا به این آفت به صورت زرد و پژمرده شدن شاخه ها در بخشی از درخت که به تدریج ممکن است قسمت بزرگی از درخت ار در بر گرفته و حتی خشک شدن بخشی یا همه ی درخت آلوده با توجه به سن درختان باشد، درختان جوان که سیستم ریشه ای ضعیف تری دارند در صورت ابتلا خیلی سریع تر از بین می روند اما درختان چند ده ساله به دلیل توسعه ی زیاد ریشه ها ممکن است علائم به صورت خشک شدن و یا زردی و پژمرگی بخشی از درخت ظاهر می شود، دقیقا همان بخشی که ریشه ی مرتبط با آن جویده شده باشد دچار زوال خواهد شد.

دامنه ی میزبانی و پراکنش جغرافیایی آفت کرم سفید ریشه خوار:

خسارت بار بودن آفت کرم سفید ریشه جایی چشمگیر می شود که این آفت دامنه ی میزبانی بسیار زیاد و گسترده ای دارد، اغلب درختان میوه سردسیری شامل گردو، آلو، سیب، گلابی، زردآلو، گیلاس و بسیاری از میوه های دانه دار وهسته دار و مغزیجات مانند فندق را مورد حمله قرار می دهند، همچنین ریشه گیاهان زینتی و فضای سبز در این مناطق مانند برگ بو، یاس، صنوبر، بید، نارون و گلایول از خسارت این آفت در امان نمی باشند، گیاهان زراعی نظیر سیب زمینی که در مناطق سردسیری به طور گسترده کاشته می شود نیز به میزان زیادی تحت تاثیر خسارت این آفت قرار می گیرد، جالب است بدانید این آفت حتی به ریشه ی چمن نیز رحم نکرده و همین تنوع در میزبان سبب می شود این آفت بسیار خسارت بارتر نیز بشود چرا که در نبود یک میزبان می تواند خود را به میزبان دیگر رسانده و هیچ گاه به طور کامل نمی توان آفت را کنترل کرد، گسترش جغرافیایی این آفت با توجه به تنوع زیاد در میزبانها بسیار زیاد است این آفت در تمامی نقاط سردسیر و معتدل کشور و کل دنیا در مناطقی که میزبانان حساس و ترجیحی آفت وجود داشته باشد گسترش داشته و به خوبی مستقر می شوند.

عوامل موثر بر تشدید خسارت آفت کرم سفید ریشه خوار:

در تشدید خسارت آفت کرم سفید ریشه خوار یکسری عوامل دخیل هستند که در این قسمت به این مطالب خواهیم پرداخت:

  • عدم رسیدگی به درختان گردو: درختان ضعیف و رنجور توانایی زیادی در راستای گسترش ریشه های خود ندارند و بنابراین در اثر تغذیه ی آفت از ریشه خیلی زود دچار زوال می شوند، رسیدگی به درختان شامل آب دهی و کود دهی درختان به میزان مورد نیاز که به توسعه ریشه و ریشه زایی کمک می کنند.
  • استفاده از سیستم آبیاری قطره ای:استفاده از سیستم آبیاری قطره ای به دلیل اجبار درخت بر توسعه ی ریشه در سطوح بالایی خاک و عدم تمایل ریشه به عمق گرفتن سبب می شود بیشتر در معرض حمله ی آفت قرار بگیرد چرا که این آفات در شرایط گرم تابستان حداکثر تا عمق بیست سانتی متری خاک نفوذ می کند و بنابراین ریشه ی درختانی که به شیوه ی قطره ای آبیاری می شود بیشتر در معرض حمله قرار می گیرد، البته لازم به ذکر است که این دلیل نباید مانع از اجرای سیستم آبیاری قطره ای شده و برای کنترل آفت باید اقدامات دیگری را در برنامه قرار داد.
  • وجود علفهای هرز زیاد در باغ: علفهای هرز متعددی هستند که می توانند میزبان این آفت باشند، از آنجایی که ریشه ی درختان عمیق می شوند ریشه ی علفهای هرز می تواند منبع آسانتری برای تکثیر به نظر برسد و بنابراین وجود علفهای هرز در باغ به ویژه پای درختان گردو سبب افزایش تصاعدی جمعیت آفت می شود.
  • کاشت گیاهان زراعی پای درختان گردو: کاشت گیاهانی مانند سیب زمینی پای درختان گردو  با قیمت مناسب نهال  گردو به دلیل اینکه این گیاهان نیز میزبان آفت بوده و میزبان ساده تری نیز به نظر می رسند می تواند سبب طغیان جمعیت آفت و تشدید خسارت آن شود.

راه های انتقال آفت به باغ:

  • استفاده از کودهای دامی کاملا نپوسیده: زمانی که کود دامی نپوسیده تهیه کنید و یا کود دامی را از مراجع نامعتبر که علم کافی در رابطه با نحوه ی صحیح پوسانیدن کود دامی نداشته باشند مورد استفاده قرار دهید این آفت به باغ منتقل شده و تکثیر می یابد، توجه داشته باشید که بسیاری از مراکز فروش کود می توانند کود را به عنوان کود پوسیده به شما بفروشند غافل از اینکه پوسانیدن کود به طور علمی برای از بین بردن تخم حشرات و علفهای هرز یک روش تدوین شده دارد و صرفا نگهداری کود در تابستان زیر آفتاب سبب پوسانیده شدن اصولی کود نخواهد شد.
  • پرواز حشرات بالغ از باغ آلوده به سمت باغ سالم می تواند راهی برای انتقال آفت باشد.
  • نهال آلوده: این آفت ممکن است در نهالستان وجود داشته باشد و زمانی که شما نهال را خریداری می کنید آفت از قبل تخم خود را درون خاک گلدان نهال و در کنار ریشه نهال قرار داده باشد، بنابراین برای خرید نهال سالم دقت کافی به خرج دهید.

کنترل آفت کرم سفید ریشه خوار گردو:

روشهای پیشگیرانه:

  • خرید نهال گردو سالم: با خرید نهال سالم جلوی ورود آفت به باغ را خواهید گرفت از این رو توصیه می شود حتما نهال گواهی شده خریداری کنید.
  • استفاده از کود کاملا پوسیده ی دامی: همانطور که پیشتر نیز عنوان شد کود کاملا پوسیده باید به روش علمی و صحیح تهیه شده باشد و این کود را باید از مراجع معتبر خریداری نمایید.
  • استفاده از تله ی نوری برای پیش آگاهی نسبت به وارد شدن آفت کرم سفید ریشه به باغ در اواخر فصل بهار به باغداران کمک می کند به محض ورود آفت از آن مطلع شده و اقدامات کنترلی لازم را انجام دهند.

روشهای زراعی:

  • استفاده از کود و عناصر غذایی مورد نیاز گیاه برای تقویت آنها و آبیاری منظم و اصولی درختان که از ضعف درخت جلوگیری کرده و به توسعه ی ریشه کمک می کند.
  • از بین بردن علفهای هرز می تواند به کنترل جمعیت آفت در باغ کمک کند.
  • رعایت بهداشت زراعی در همه موارد ابتلا به آفات و بیماریها با جلوگیری از انتقال و یا افزایش جمعیت آفت به کنترل آن کمک خواهد کرد.
  • جمع آوری لارو آفت که بر روی خاک ظاهر می شود، این کار می تواند زمان بر بوده و صرفه نداشته باشد اما بهتر است چنانچه در حین قدم زدن در باغ با این لاروها بر خورد کردید از جمع آوری آنها امتناع نورزید.
  • بیل زدن سطح خاک و یا خاکورزی سطحی تا نیمه عمیق پای درختان می تواند سبب رو آمدن لاروها و کشته شدن آنها شود، در صورت نیاز می توانید خاک زیر ورو شده را مسموم کنید تا لاروها از بین بروند.

روشهای کنترل شیمیایی:

  • با استفاده از تله ی نوری زمان خروج حشرات کامل را پیش بینی کرده و در زمان اوج ظهور در یک یا دو مرحله سمپاشی نسبت به کنترل آنها اقدامات شیمیایی انجام دهید.
  • مسموم کردن خاک با سموم مناسب می تواند همراه با زیرو رو کردن و یا بیل زنی خاک برای از بین بردن لاروها موثر باشد، برای این منظور از سمومی مانند دیازینون و لیندین استفاده می شود.

کلام آخر:

کنترل این آفت در صورت استفاده از تله ی نوری برای تعیین زمان خروج حشرات کامل در اواخر بهار کار دشواری نیست اما باید سعی کنید با خرید نهال گواهی شده وکود کاملا پوسیده ورود این آفات به باغ را کنترل کنید تا دچار معضلات بعدی نشوید.