;

بیماری آنتراکنوز گردو و علائم،کنترل و درمان (پیشگیری از بیماری‌ها)

هر باغ گردو زبان خودش را دارد؛ کافی است نشانه‌ها را بشناسید تا بفهمید کجا درست پیش می‌رود و کجا نه. در این نوشته، که ادامهٔ مجموعهٔ پیشگیری از بیماری‌ها گردو بخش 3 است، سراغ مهم‌ترین بیماری قارچی برگ گردو می‌رویم: آنتراکنوز. نشانه‌هایش را روی برگ و میوه می‌شناسید، چرخهٔ زندگی قارچ عامل را می‌فهمید و با برنامهٔ عملی کنترل و درمان آن آشنا می‌شوید. و اصل ماجرا را هم همین اول بگوییم: اگر باغ را از ابتدا با یک قیمت روز نهال گردو ریشه‌دار و گواهی‌دار شروع کرده باشید، بخش بزرگی از این نشانه‌ها اصلاً سراغتان نمی‌آیند.

بیماری آنتراکنوز گردو چیست و از کجا آمد؟

آنتراکنوز گردو یکی از حادترین و شایع‌ترین بیماری‌های درخت گردو در دنیا است. نکتهٔ مهم برای باغدار این است که این بیماری معمولاً درخت را نمی‌کشد و خشک نمی‌کند؛ اما صدماتش مستقیماً به میوه می‌رسد و همان‌جا خسارت اقتصادی می‌زند. عامل بیماری، قارچی به نام گنومونیا لپتوستایلا (Gnomonia leptostyla) است که از روزنه‌ها به تمام قسمت‌ها و بافت‌های سبز درخت حمله می‌کند و در میان همهٔ این بافت‌ها، برگ‌ها حساس‌ترین و آسیب‌پذیرترین‌اند. نام دیگر این بیماری، لکه سیاه گردو است؛ همان نشانه‌ای که بیشتر باغداران با آن آشنا هستند.

سابقهٔ این بیماری هم جالب است: نخستین گزارش آن به سال ۱۸۱۵ میلادی برمی‌گردد و در ایران، اولین موارد در اوایل دههٔ ۳۰ شمسی شناسایی شد. از آن زمان تا امروز، حضور این بیماری در بسیاری از نقاط کشور گزارش شده است؛ یعنی با یک مهمان قدیمی و باسابقه روبه‌رو هستیم که هر بهار، اگر شرایط مهیا باشد، برمی‌گردد. شناخت درست همین مهمان، تفاوت میان باغی است که محصولش را از دست می‌دهد و باغی که به‌موقع مهارش می‌کند.

پراکندگی جغرافیایی این بیماری به اقلیم بستگی دارد؛ در مناطق معتدل و مرطوب، فرصت تکثیر قارچ بیشتر است و همین مناطق سالانه خسارت بیشتری می‌بینند. در باغ‌هایی که تهویهٔ ضعیف و رطوبت ماندگار دارند، احتمال آلودگی حتی در اقلیم‌های خشک هم بالا می‌رود. پس وقتی از این بیماری حرف می‌زنیم، فقط ارقام و سم‌ها مطرح نیستند؛ مدیریت رطوبت باغ، بخشی از خود درمان است.

علائم بیماری روی برگ‌ها؛ از لکه‌های کوچک تا بی‌برگی کامل

اولین و بارزترین علائم روی برگ‌ها دیده می‌شود: لکه‌های متعدد، فرورفته و با حاشیه‌های دندانه‌دار که رنگشان قهوه‌ای تیره و گاهی متمایل به سیاه است. اگر دقیق‌تر نگاه کنید، داخل لکه‌ها نقاط ریز سیاه یا خاکستری می‌بینید که به آن‌ها آسرول می‌گویند. در روزهای آغازین بیماری، لکه‌ها کوچک و تعدادشان اندک است؛ اما با گسترش آلودگی، هم تعدادشان زیاد می‌شود و هم اندازه‌شان بزرگ‌تر. این لکه‌ها در واقع بافت‌های مردهٔ برگ‌اند؛ سلول‌های فتوسنتزکننده نابود می‌شوند و نکروز یا بافت مردگی گسترش پیدا می‌کند. حاشیهٔ لکه‌ها هم به نسبت تیره‌تر از سایر نقاط آن است.

با از بین رفتن بافت‌های فتوسنتزی، برگ‌ها به‌مرور زرد و پژمرده می‌شوند و شروع به ریزش می‌کنند؛ در موارد بسیار شدید، بخش‌هایی از درخت کاملاً بدون برگ می‌ماند. این مرحله مرز هشدار است و اگر تا اینجا پیش آمدید، کنترل و درمان باید بلافاصله شروع شود، نه بعد از برداشت. هر روز تأخیر، یعنی سطح برگ و ذخیرهٔ درخت کمتر برای زمستان.

زمان پیدایش علائم هم الگو دارد؛ معمولاً از اواخر بهار و اوایل تابستان لکه‌ها روی برگ‌های تازه ظاهر می‌شوند و با گرم‌تر شدن هوا، شدت می‌گیرند. برگ‌های پایینی تاج معمولاً زودتر درگیر می‌شوند، چون رطوبت و سایه در آن قسمت بیشتر است. اگر این بازه را با بازدید منظم پوشش دهید، بیماری را در مرحله‌ای می‌بینید که هنوز با یک برنامهٔ ساده قابل مهار است.

صدمه به میوه و مغز گردو؛ جایی که خسارت حساب‌وکتار می‌شود

آنتراکنوز علاوه بر برگ، به میوه هم صدمه می‌زند و این‌جاست که هزینهٔ بیماری برای باغدار مشخص می‌شود. در ابتدا لکه‌های کوچک و تیره روی پوست سبز گردوها ظاهر می‌شوند و به‌مرور میوه درگیر آلودگی می‌شود. میوه‌های رسیده دچار پوسیدگی می‌شوند، مغز خشک و چروکیده می‌شود و به‌شدت بی‌طعم و بدطعم از آب درمی‌آید؛ محصولی که در بازار فروش خوبی ندارد و مشتری را از باغدار می‌گیرد.

میوه‌های نارسی که آلوده شوند، پیش از موعد از شاخه جدا و ریزش می‌کنند؛ رشد میوه‌های باقی‌مانده هم به‌تدریج کند و گاه متوقف می‌شود. نتیجه، افت محسوس بازدهی امسال است و چون ذخیرهٔ درخت آسیب دیده، اثر بیماری در کیفیت محصول سال بعد هم دیده می‌شود و به‌مرور بازدهی درخت کمتر می‌شود. خوشبختانه خطر مرگ و خشکیدن کامل درخت معمولاً مطرح نیست؛ اما در موارد شدیدتر که نکروز بافت‌ها گسترده می‌شود، میزان خسارت به خود درخت هم قابل ملاحظه است.

از منظر تجاری، خسارت میوه خواندنی‌ترین بخش ماجرا است: محصول چروک و بدطعم یا با قیمت پایین فروخته می‌شود یا اصلاً خریدار پیدا نمی‌کند و سهم بازار به محصولات سالم می‌رسد. مشتری‌ای که یک بار مغز بی‌کیفیت بخرد، سال بعد سراغ همان فروشنده نمی‌رود. به همین دلیل هزینهٔ پیشگیری، در برابر افت فروش چندساله، عدد قابل ملاحظه‌ای نیست.

برای تشخیص زودهنگام، از اواخر بهار برگ‌های پایین تاج را به‌طور منظم بررسی کنید؛ علائم معمولاً از همان‌جا آشکار می‌شود. لکه‌های فرورفتهٔ دندانه‌دار با نقاط ریز سیاه داخل‌شان، تشخیص را نسبتاً مشخص می‌کند. اگر همراه آن‌ها، لکه‌های تیره روی پوست سبز میوه‌ها را هم دیدید، بیماری به مرحلهٔ خطرناک برای محصول رسیده و برنامهٔ کنترل باید فوری اجرا شود.

علت و چرخهٔ بیماری؛ بدانید دشمن از کجا می‌آید

مطالعات علمی نشان می‌دهد قارچ عامل بیماری، در میان برگ‌های ریختهٔ پای درخت زندگی می‌کند؛ در محل زخم‌ها و بریدگی‌های شاخه‌ها هم دیده می‌شود. نکتهٔ نگران‌کننده این است که سرمای زمستان این قارچ را نابود نمی‌کند؛ با آغاز بهار و شروع بارندگی‌های فصلی، رشد و تکثیر آن شروع و سرعت می‌گیرد. دمای معتدل همراه با افزایش رطوبت هوا، بهترین بستر برای این قارچ است؛ به همین دلیل در فصل‌های مرطوب باید نگرانی بیشتری داشت و اقدامات پیشگیرانه را جدی‌تر گرفت.

با وزش باد و بارندگی، اسپورهای قارچ پراکنده می‌شوند و هم به همان درخت و هم به درختان مجاور می‌رسند؛ این نقطهٔ شروع ابتلای تازه است. شدت بیماری در تابستان به اوج می‌رسد و علائم به‌صورت واضح و کامل قابل مشاهده می‌شود. فهمیدن این چرخه، خودش نصف برنامهٔ پیشگیری است: هر جا منبع قارچ و رطوبت را قطع کنید، زنجیرهٔ بیماری ضعیف می‌شود.

پایش آب‌وهوا را هم جدی بگیرید؛ بهارهای پرساپش و تابستان‌های معتدل، سال‌های اوج بیماری‌اند. در چنین سال‌هایی، فاصلهٔ بازدیدها را کم کنید و آمادگی سمپاشی پیشگیرانه را بالا ببرید. در مقابل، در سال‌های خشک ریسک کمتر است، اما منبع اصلی قارچ، یعنی برگ‌های ریخته، همچنان سر جایش می‌ماند؛ پس بهداشت باغ را در هیچ سالی تعطیل نکنید.

چرا این بیماری در بعضی باغ‌ها هر سال برمی‌گردد؟ پاسخ در همان منبع اصلی است: برگ‌های ریختهٔ سال قبل. باغداری که جمع‌آوری برگ‌ها را نیمه‌کاره بگذارد، عملاً برای بهار بعد انبار اسپور ساخته است. زمستان هم این ذخیره را نابود نمی‌کند و اولین بارندگی بهاری، چرخه را از نو روشن می‌کند. شرایط باغ هم بی‌اثر نیست: در مناطق با آب‌وهوای مرطوب و معتدل، بروز بیماری‌هایی مانند آنتراکنوز شایع‌تر از نقاط سردسیر است و خاک خشک و فقیر هم به شیوع و گسترش بیماری کمک می‌کند؛ درختی که مواد مغذی‌اش به‌خوبی تأمین نشود، در ضعیف‌ترین حالت ممکن به رشد ادامه می‌دهد و مقاومتش را در برابر عوامل بیماری‌زا و تنش‌های محیطی از دست می‌دهد.

کنترل و پیشگیری؛ کارهایی که واقعاً جواب می‌دهند

آنتراکنوز غیرقابل پیش‌بینی ظاهر می‌شود و در هر شرایطی ممکن است بروز کند، اما اقدامات مشخصی هست که تا حد زیادی مؤثر واقع می‌شود. مهم‌ترین کار، جمع‌آوری برگ‌های ریختهٔ پای درخت است؛ همین‌جا منبع اصلی قارچ است. در فصل پاییز و اواخر زمستان که برگ‌ها انباشته شده‌اند، جمع‌آوری کامل را انجام دهید؛ برگ‌ها را به محیطی دور از باغ منتقل و بسوزانید، یا به‌جای سوزاندن، زمین را شخم بزنید و برگ‌ها را دفن کنید.

الگوی کاشت را هم جدی بگیرید. رعایت فاصله‌های استاندارد باعث می‌شود نور کافی به تمام قسمت‌های درخت برسد و هوا در میان شاخه‌ها بچرخد؛ تاج خفه، انبار رطوبت است. بعد از طوفان‌ها و بارندگی‌های بهاره، که احتمال آلودگی در آن‌ها دوچندان می‌شود، درخت را با محلول بردوفیکس ۵ در هزار سمپاشی و ضدعفونی کنید.

جمع‌آوری برگ‌ها را درست انجام دهید؛ نیمه‌کاره بودن این کار، تقریباً معادل انجام‌ندادن آن است. کل سطح زیر تاج را ببینید، برگ‌ها و میوه‌های ریخته را جمع کنید و در فاصلهٔ دور از باغ بسوزانید یا با شخم دفن کنید. اگر باغ همسایه‌های آلوده دارد، وسعت کار خودتان را بیشتر نکنید اما برنامهٔ خودتان را کامل اجرا کنید؛ کاهش منبع اسپور در هر باغی، فشار آلودگی را برای همان باغ کم می‌کند.

و مهم‌ترین راهکار ویژه: نوع نهالی که کاشته‌اید. ارقام سالم و مقاوم در برابر بیماری‌ها و آلودگی‌های محیطی مقاومت به‌مراتب بالاتری دارند و به‌ندرت آلوده می‌شوند؛ در مقابل، نهال‌های ضعیف و ناسالم به‌شدت حساس‌اند. پیش از کاشت، از مقاومت و سلامت نهال مطمئن شوید و اگر در انتخاب رقم مرددید، با کارشناسان مجموعه‌های معتبر مشورت کنید. بیماری‌های درخت گردو همیشه یک احتمال‌اند؛ اما این احتمال را می‌توان با انتخاب درست از همان ابتدا به حداقل رساند.

در انتخاب زمان کاشت و فاصلهٔ درختان هم وسواس به خرج دهید؛ الگوی کاشت متراکم، تاج‌های درهم‌رویده و سایهٔ دائمی، همان رطوبت ماندگاری را می‌سازد که قارچ دوست دارد. باغی که هوا در آن جریان دارد و نور به همهٔ طبقات تاج می‌رسد، به‌طور طبیعی کمتر بیمار می‌شود. این موضوع نه هزینهٔ اضافه می‌خواهد نه ابزار؛ فقط تصمیم درست در روز کاشت.

چهار خطای رایج را هم بشناسید تا تکرارشان نکنید: جمع‌نکردن کامل برگ‌ها، چون حتی بخش ریکی از برگ‌های آلوده منبع بهاری است؛ آبیاری‌ای که تاج درخت را خیس و خیس نگه می‌دارد؛ اکتفا به سمپاشی بدون بهداشت باغ، که فقط بخشی از مشکل را می‌پوشاند؛ و خرید نهال بدون گواهی سلامت، که ریسک را از روز اول وارد باغ می‌کند.

درمان آنتراکنوز در باغ آلوده

اگر علائم را دیدید، اول هرس کنید: شاخه‌ها و قسمت‌های آلوده را از درخت جدا و از باغ خارج کنید تا چرخه و گسترش بیماری بهتر کنترل شود. دوم، آبیاری را بازبینی کنید؛ رطوبت به تسریع روند بیماری منجر می‌شود، پس آبیاری بیش از حد در برنامه‌تان نباشد و رطوبت محیط درخت را کنترل نگه دارید. سوم، درخت را تقویت کنید؛ در باغ آلوده، تأمین مواد مغذی مورد نیاز رشد از اهمیت بالایی برخوردار است و کودهای ازته به بازیابی رشد کمک می‌کنند، به شرطی که خاک هم غنی باشد. در آلودگی‌های شدید، سمپاشی به‌عنوان مکمل برنامهٔ درمان توصیه می‌شود.

در کنار این‌ها، سلامت عمومی باغ را جدی بگیرید. نحوهٔ آبیاری، کوددهی، زمان هرس و سمپاشی اصولی، مهم‌ترین پشتیبان‌های درخت گردو هستند؛ درختی قوی، حتی اگر آلودگی سراغش بیاید، خسارت را محدودتر می‌کند و زودتر به خودش می‌آید. درمان مؤثر همیشه ترکیبی است: حذف منبع آلودگی، مدیریت رطوبت و تقویت درخت، کنار هم.

تغذیه و تقویت درخت گردو در باغ آلوده

درختی که خوب تغذیه شده باشد، در برابر آلودگی پایدارتر است و خسارت را محدودتر می‌کند. برنامهٔ تغذیهٔ گردو را بر اساس آزمایش خاک بچینید و در سال آلودگی، پشتیبانی رشد را جدی‌تر اجرا کنید؛ کودهای ازته به بازیابی رشد برگ‌ها کمک می‌کنند، به شرط تقسیم درست و پرهیز از اضافه‌کاری. خاک فقیر و خشک، درخت را ضعیف و مستعد می‌کند؛ همان درختی که هر سال شکار بیماری می‌شود و هر بار خسارت سنگین‌تری می‌بیند.

تقویت فقط کود نیست؛ آبیاری منظم، هرس اصولی برای باز شدن تاج و سمپاشی به‌موقع، کنار هم درخت را آمادهٔ مقابله می‌کنند. درخت قوی حتی وقتی آلوده می‌شود، دیرتر و کمتر ضربه می‌خورد و زودتر به دورهٔ باردهی برمی‌گردد. پس هزینهٔ تغذیه را هزینهٔ درمان نبینید؛ هزینهٔ بیمهٔ محصول سال بعد است.

تقویم کاری پیشگیری، فصل به فصل

زمان‌بندی، نصف موفقیت در پیشگیری است. در بهار، تمرکز شما حمایت از رشد رویشی تازه است و کار برنامه‌ریزی‌شده را با تأخیر شروع نکنید؛ تأخیر یک‌هفته‌ای در بهار، کل زنجیرهٔ کاری را جابه‌جا می‌کند. در تابستان، نظارت و مدیریت آب و تغذیه اهمیت پیدا می‌کند و هر تغییر شدید را در دفتر باغ ثبت کنید. پاییز زمان جمع‌بندی و آماده‌سازی برای خواب زمستانه است؛ کارهای انجام‌نشده را به زمستان نکشید و مهم‌تر از همه، برگ‌های ریخته را همان‌جا جمع کنید. زمستان فصل تصمیم است: برنامهٔ سال بعد را همان‌جا بنویسید، نه در شلوغی اسفند. اگر این تقویم را دو سال اجرا کنید، باغ به نظم پایداری می‌رسد که با اقلیم هم سازگار است. در سال‌های پرساپش، همین تقویم را فشرده‌تر اجرا کنید.

سوالات متداول درباره بیماری آنتراکنوز گردو

آیا آنتراکنوز درخت گردو را خشک می‌کند؟

معمولاً نه؛ این بیماری بیشتر برگ، دمبرگ، میوه و سرشاخه‌ها را درگیر می‌کند و در بافت‌های چوبی خسارتش حداقلی است. درخت از پایه از بین نمی‌رود، اما محصولش را از دست می‌دهد و ذخیره‌اش برای سال بعد کم می‌شود. فقط در موارد شدید با نکروز گستردهٔ بافت‌ها، خسارت به خود درخت قابل ملاحظه می‌شود. با این حال، افت سالانهٔ باردهی و ضعف تدریجی، خودش خسارت بزرگی است.

مغز گردوی درخت آلوده قابل مصرف است؟

مغز میوه‌های آلوده به‌تدریج سیاه، چروک و بدشکل می‌شود و در نهایت از بین می‌رود؛ حتی اگر مصرف‌پذیر بماند، طعم و کیفیت تجاری‌اش افت شدید کرده است. چنین محصولی در بازار جای خوبی ندارد، پس حیف است بگذارید بیماری تا این مرحله پیش برود. اجرای به‌موقع برنامهٔ کنترل، این خسارت را از قبل مهار می‌کند.

بهترین زمان سمپاشی پیشگیرانه کی است؟

بعد از طوفان‌ها و بارندگی‌های بهاره؛ چون رطوبت و پاشش آب، اسپورها را جابه‌جا می‌کند و شرایط آلودگی را فراهم می‌سازد. در این شرایط، سمپاشی با محلول بردوفیکس ۵ در هزار توصیه می‌شود. زمان‌بندی دقیق را با میزان بارندگی و شرایط اقلیمی باغ خودتان تنظیم کنید، نه با یک تقویم ثابت. در باغ‌های با سابقهٔ آلودگی، سمپاشی را به بارندگی‌ها گره بزنید، نه به تاریخ مشخص.

چرا با وجود سمپاشی، آلودگی هر سال برمی‌گردد؟

چون منبع اصلی بیماری، برگ‌های ریختهٔ پای درخت است؛ تا این منبع جمع و دفع نشود، هر بار بارندگی و رطوبت، اسپور تازه تولید می‌کند. سمپاشی بدون بهداشت باغ، فقط بخشی از مشکل را می‌پوشاند. برگ‌ها را جمع کنید و بسوزانید یا با شخم دفن کنید و بعد سراغ برنامهٔ سمپاشی بروید؛ نتیجه تفاوت محسوسی خواهد داشت.

جمع‌بندی: آنتراکنوز درخت گردو را نمی‌کشد، اما محصول و درآمد باغ را می‌خورد؛ پس با دید تجاری به آن نگاه کنید. برنامهٔ پیشگیری را از همین پاییز با جمع‌آوری برگ‌ها شروع کنید؛ چرخهٔ بیماری از همان‌جا قطع می‌شود. سه ستون پیشگیری را همیشه کنار هم اجرا کنید: بهداشت باغ با جمع‌آوری برگ‌ها، مدیریت رطوبت با آبیاری و الگوی کاشت درست، و رقم سالم و مقاوم. اگر برای انتخاب رقم مرددید، مجموعهٔ برتر نهال با کارشناسان خود در انتخاب نهال مناسب اقلیم شما همراهی می‌کند؛ شروع درست از نهال، ارزان‌ترین سرمایه‌گذاری باغ است.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

بیماری آنتراکنوز گردو و علائم،کنترل و درمان (پیشگیری از بیماری‌ها)

بیماری آنتراکنوز گردو چیست و از کجا آمد؟

علائم بیماری روی برگ‌ها؛ از لکه‌های کوچک تا بی‌برگی کامل

صدمه به میوه و مغز گردو؛ جایی که خسارت حساب‌وکتار می‌شود

علت و چرخهٔ بیماری؛ بدانید دشمن از کجا می‌آید

کنترل و پیشگیری؛ کارهایی که واقعاً جواب می‌دهند

درمان آنتراکنوز در باغ آلوده

تغذیه و تقویت درخت گردو در باغ آلوده

تقویم کاری پیشگیری، فصل به فصل

سوالات متداول درباره بیماری آنتراکنوز گردو

آیا آنتراکنوز درخت گردو را خشک می‌کند؟

مغز گردوی درخت آلوده قابل مصرف است؟

بهترین زمان سمپاشی پیشگیرانه کی است؟

چرا با وجود سمپاشی، آلودگی هر سال برمی‌گردد؟

مقالات مرتبط

پوسیدگی تنه درخت گردو [هر آنچه که باید بدانید] (پیشگیری از پوسیدگی)

طراحی باغ گردو ( فاصله کاشت درخت گردو ) (طراحی و احداث باغ)

انواع ویروس‌ها، از دیگر آفات مهم درختان گردو (ویروس‌های درخت)

نکات طلایی احداث باغ گردو و بادام ویژه کشاورزان و نکات علمی (احداث اصولی)

نظرات کاربران

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ

بیماری آنتراکنوز گردو و علائم،کنترل و درمان (پیشگیری از بیماری‌ها)

بیماری آنتراکنوز گردو چیست و از کجا آمد؟

علائم بیماری روی برگ‌ها؛ از لکه‌های کوچک تا بی‌برگی کامل

صدمه به میوه و مغز گردو؛ جایی که خسارت حساب‌وکتار می‌شود

علت و چرخهٔ بیماری؛ بدانید دشمن از کجا می‌آید

کنترل و پیشگیری؛ کارهایی که واقعاً جواب می‌دهند

درمان آنتراکنوز در باغ آلوده

تغذیه و تقویت درخت گردو در باغ آلوده

تقویم کاری پیشگیری، فصل به فصل

سوالات متداول درباره بیماری آنتراکنوز گردو

آیا آنتراکنوز درخت گردو را خشک می‌کند؟

مغز گردوی درخت آلوده قابل مصرف است؟

بهترین زمان سمپاشی پیشگیرانه کی است؟

چرا با وجود سمپاشی، آلودگی هر سال برمی‌گردد؟

مطالب مرتبط

مطالب پرطرفدار برتر نهال:

مقالات مرتبط

پوسیدگی تنه درخت گردو [هر آنچه که باید بدانید] (پیشگیری از پوسیدگی)

طراحی باغ گردو ( فاصله کاشت درخت گردو ) (طراحی و احداث باغ)

انواع ویروس‌ها، از دیگر آفات مهم درختان گردو (ویروس‌های درخت)

نکات طلایی احداث باغ گردو و بادام ویژه کشاورزان و نکات علمی (احداث اصولی)

محصولات مرتبط با گردو

نهال گردو جمال پیوندی

نهال گردو سانلند

نهال گردو هارتلی

نهال گردو خوشه ای فرانسه

نظرات کاربران

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ