;

سرطان پوست عمیق گردو، خطرناک ولی قابل درمان! (سرطان و زخم درخت)

بین دو باغ همسایه که هر دو گردو دارند، گاهی اختلاف محصول به اندازه چند تن است؛ این تفاوت ناگهانی نیست و ریشه‌اش در سرطان و زخم درخت و دقت در جزئیاتی است که در نگاه اول کوچک به نظر می‌رسند. در این مطلب قدم‌به‌قدم پیش می‌رویم تا بدانید چه چیزی، کِی و چرا؛ بدون توصیه‌های کلیشه‌ای. و از همان ابتدا بدانید: اگر در فاز شروع هستید، یک نهال گردو اصلاح‌شده، هزینه درمان‌های بعدی باغ را عملا حذف می‌کند.

حال این سوال مطرح می شود که آیا باید نگران خسارت زدن این بیماری به درختان گردو بود؟ آیا باید نگران گسترش آن در باغ باشیم و یا مثل بیماری سرطان در انسانها این بیماری واگیرایی ندارد؟ این بیماری چگونه به باغ وارد شده و چگونه می توان آن را کنترل کرد؟ این سوال و بسیاری سوالات دیگر که در رابطه با این بیماری مطرح می شود موضوعی است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت.

عامل بیماری سرطان پوست عمیق گردو :

عامل بیماری سرطان پوست عمیق گردو یک باکتری گرم منفی به نام Brenneria rubrifacience است، این باکتری که قبل از توسعه ی مطالعات مولکولی بر روی طبقه بندی باکتری ها در جنس Erwinia قرار گرفته بود پس از انجام مطالعات مولکولی بر روی توالی ژن کروموزومی 16srRNA به این نتیجه رسیدند عامل بیماری سرطان عمیق پوست گردو را باید در گونه ی دیگری جدا از گونه ی عامل بیماری آتشک سیب و گلابی یعنی Erwinia قرار داد.

به هر روی باکتری Brenneria rubrifacience یک باکتری گرم منفی،میله ای با تاژک پیرامونی است، این باکتری کاتالاز مثبت و اکسیداز منفی است.

سیکل زندگی و نحوه ی ایجاد بیماری:

عامل بیماری شانکر یا سرطان عمیق پوست گردو زمستان را در حالت غیر فعال در شکاف درختان و محل شانکرها زمستان گذرانی کرده و در بهار با شروع فعالیت درختان و گرم تر شدن هوا این باکتریها نیز فعالیت خود را آغاز می کنند، شروع فعالیت این باکتریها به این صورت است که در محل شانکر پیشروی کرده و یا به وسیله ی عوامل انتقال دهنده به درختان دیگر منتقل می شوند و ایجاد زخم و سرطان در درختان دیگر را آغاز می کنند.

بنابراین تا به اینجای کار متوجه شدید که این بیماری برخلاف نامی که به آن معروف شده است مانند سرطان غیرمسری نبوده و از یک درخت به درخت دیگر با استفاده از عوامل انتقال دهنده که در بخش بعدی به آن خواهیم پرداخت منتقل می شود.

نکته ی بسیار مهم در مورد چرخه ی زندگی باکتری عامل سرطان عمیق پوست گردو این است که این بیماری بر خلاف شانکر سطحی پوست گردو به درون سیستم آوندی نهال گردو وارد شده و از آنجا به صورت سیستمیک کل درخت را آلوده می کند و همین امر موجب سخت تر شدن کنترل این بیماری در درختان مبتلا خواهد شد.

راه های انتقال بیماری از یک باغ به باغ دیگر و یا از یک درخت به درخت دیگر :

انتقال از طریق نهال آلوده: همانطور که متوجه شدید این بیماری می تواند به صورت سیستمیک در آمده و بنابراین ممکن است تا یک سال ابتدای آلودگی علائمی نداشته و به صورت مخفی باشد اما پس از کاشت نهال در باغ جدید شما این بیماری را همراه با نهال به باغ خود منتقل خواهید کرد.
انتقال از طریق ابزار هرس: این بیماری به صورت سیستمیک در آمده و بنابراین عامل بیماری در سیستم آوندی تمام شاخه های درخت گردو حضور دارد، همین امر سبب می شود زمانیکه باغداران هرس انجام می دهند باکتری را از یک درخت به درخت دیگر منتقل کنند.
آب باران و آبیاری: آب پاشیدن روی درختان به ویژه روی محل زخمهای عمیق و یا بارندگی اوایل بهار که اتفاقا در آن زمان دمای هوا هم اندکی بالا رفته و باکتریها به ویژه در محل شانکر آزاد و فعال بوده و همراه با قطرات آب و از طریق پدیده ی wter splash به درختان دیگر منتقل می شود.
پرندگان، حشرات و جانوران: ترشحات بیماری روی زخم های باز چسبنده بوده و به راحتی به بال و پای پرندگان و حیواناتی که روی درختان حرکت می کنند می چسبد و از یک درخت به درخت دیگر منتقل می شود.

علائم بیماری سرطان عمیق پوست درختان گردو:

اولین نشانه های این بیماری با توجه به سیستمیک بودن آن و صدمه ای که بافت آوند آبکش وارد می کند به صورت ضعف، زردی درختان به همراه ریزش برگ و میوه نمایان می شود، به مرور با گسترش بیماری متوجه خروج شیره ای صورتی رنگ از مرکز زخمهای روی تنه ی درختان می شوید که دلیل نامگذاری این باکتری به نام rubrifacience نیز به دلیل همین ترشح صورتی رنگ از مرکز بافت صدمه دیده است.

خروج ترشحات به گونه ای است که پس از خشک شدن این ترشحات بر روی تنه ی دخت ظاهری شبیه به خونریزی کردن از تنه دیده می شود.

در ادامه ی بیماری علائم پیشرفت کرده و درختانی که مدتها است با این بیماری دست و پنجه نرم می کنند به دلیل فعالیت هر ساله این باکتری در محل زخم خود زخمها عمیق شده و بخش عمیق تری از ناحیه ی پوست حتی تا قسمت کامبیوم مرکزی را مورد حمله قرار داده و به همین علت نام این بیماری را سرطان عمیق پوست درخت گردو گذاشته اند.

دلایل شدت یافت خسارت بیماری سرطان عمیق پوست درخت گردو:

عواملی هستند که به تنهایی یا با کمک یکدیگر می توانند به شدت خسارت این بیماری در باغ دامن زده و حتی به شدت گسترش آن در باغ کمک کنند، شما با شناختن این عوامل و محدود کردن آنها می توانید از شدت خسارت و یا سرعت پراکنش بیماری در باغ جلوگیری کرده و به این روش به کنترل بیماری کمک کنید.

ایجاد زخم بر روی تنه ی درختان:

همانطور که می دانید باکتریها هیچ عامل نفوذ کننده ای مانند حشرات، جوندگان و یا قارچها ندارند که بتوانند خودشان بافت گیاه را زخمی کرده و وارد بافت گیاه شوند، این عوامل بیمارگر در بدن انسان نیز به دنبال فرصت ورود از طرق زخمها هستند، بنابراین هر عاملی که باعث ایجاد زخم شود می تواند باعث گسترش و افزایش خسارت بیماری در باغ شود، در ادامه برخی ازمهم ترین عوامل ایجاد کننده ی زخم در تنه ی درختان در باغ گردو را بررسی می کنیم.

هرس کردن: هرس کردن اگر در زمانی اتفاق بیوفتد که عامل بیماری یعنی باکتری در زخمهای گیاهان بیمار فعال است هرس با ایجاد زخم روی درختان سالم فرصت ورود را برای باکتری به درختان سالم فراهم خواهد کرد، بنابراین هرس در فصل رشد درختان در شرایطی که حتی یک درخت بیمار در باغ وجود دارد ممنوع است.

ضربه خوردن: ضربه خوردن به تنه ی درختان می تواند در اثر برخورد ماشین آلات کشاورزی حین تردد به تنه ی درختان و یا عبور و مرورکارگران ایجاد شود، همچنین استفاده از ماشین برداشت گردو که با یک اهرم بزرگ تنه ی درخت را تکان می دهد می تواند سبب صدمه دیدن بافت پوست درخت شود، برداشت گردو با ضربه زدن به شاخه ها نیز انجام می شود که خود سبب ایجاد زخم و گسترش بیماری می شود.

فصل برداشت در زمان فعال بودن بیماری است، بنابراین چنانچه مجبور به استفاده از دستگاه برداشت هستید توصیه می شود در درجه ی اول از استفاده از دستگاه برای برداشت از درختان بیمار اجتناب کنید و در درجه ی دوم پس از برداشت از یک درخت برای استفاده روی درخت دیگر سر اهرم که با تنه ی درخت در تماس است را با محلول اکسی کلرور مس آغشته کنید.

از طرفی از آبیاری مخصوصا آبیاری غرقابی درختان در زمان برداشت جلوگیری کرده و همینطور در زمان بارندگی یا کمی قبل و بعد از آن برداشت را انجام ندهید.

پرندگان و جوندگان: پرندگانی مانند دارکوب و یا جوندگانی مانند موش می توانند با آسیب رساندن به پوست درختان سبب افزایش خسارت بیماری در باغ شوند.

ضعف درختان:

درختان ضعیف به ویژه درختانی که تحت تنش آبیاری قرار دارند به دلیل فشار آوندی پایین تری که دارند بیشتر تحت تاثیر حمله ی باکتری قرار گرفته و به سرعت نابود می شوند.

حساس بودن پایه:

در زمان خرید نهال گردو چنانچه از رقم حسا به بیماری استفاده کرده باشید باید انتظار یک اپیدمی سخت را در باغ خود داشته باشید چرا که با ورود اتفاقی عامل بیماری به باغ این بیماری به سرعت می تواند در باغ با درختان حساس گسترش پیدا کند.

فصل:

فصل نیز می تواند در شدت خسارت بسیار موثر باشد به طوری که باکتری عامل بیماری در دمای 28 درجه حداکثر رشد و فعالیت خود را داشته و رشد ان در 37 درجه کند می شود، در زمستان و با سرد شدن هوا نیز فعالیت باکتری متوقف می شود، بنابراین در زمانی از فصل که میانگین دما بین 25 تا 28 درجه سانتی گراد باشد این بیماری به سرعت تکثیر شده و رشد می کند، در درختانی که بیمار هستند در این شرایط دمایی عمق زخم می تواند به 60 سانتی متر در یک فصل هم برسد اما در دمای پایین تر یا بالاتر عمق زخم به 30 سانتی متر می رسد.

کنترل بیماری سرطان عمیق پوست درخت گردو:

برای کنترل این بیماری به طور کلی دو دسته عملیات می توان انجام داد، دسته ی اول عملیاتی که مانع از گسترش بیماری در باغ شود و دسته ی دوم عملیاتی که با آن بیماری را بتواند در درختان بیمار محدود و یا درمان کرد، در این بخش هر کدام از این عملیات را توضیح خواهیم داد.

پیشگیری از توسعه ی بیماری در باغ :

پیشگیری از توسعه ی بیماری با جلوگیری از اقداماتی که سبب انتقال و همینطور حساس شدن درختان به بیماری امکان پذیر خواهد بود.

جلوگیری از حساس شدن درختان:

سعی کنید همیشه چه عامل بیماری و آفت در باغ گردو باشد و چه نباشد تحت هیچ شرایطی از تغذیه اصولی و آبیاری اصولی وبر اساس نیاز درختان گردو غافل نشوید، قیمت نهال گردو معمولا به دلیل باردهی بالایی که دارند هر ساله میزان زیادی از مواد غذایی خود را از طریق برداشت میوه از دست می دهند و در صورت جبران نشدن آن دچار ضعف می شوند، بنابراین این درختان هر ساله به کود دهی منظم نیاز خواهند داشت.

دقت داشته باشید که کود دهی باید دقیقا مطابق با نیاز درختان باشد و کود دهی بیش از اندازه نیز خود می توان باعث افزایش خسارت و حساس شدن درختان شود.

کاشت ارقام مقاوم:

در زمان احداث باغ به هیچ عنوان به دلیل اندکی ارزان تر بودن یک نهال، رقم حساس به بیماری و یا آفت خریداری نکنید، در نظر داشته باشید که بهتر است رقم مقام به همه انواع آفات و بیماریها را خریداری کنید چرا ه درختان گردویی که فرضا به بیماری سرطان عمیق پوست مقاوم باشند اما به آفت کنه حساس باشند درگیری همزمان با هر دو سبب می شود درخت نسبت به عامل بیماری نیز حساسیت نشان بدهد چرا که در اثر حمله ی آفت ضعیف شده است.

جلوگیری از ایجاد زخم:

مسیرهای ایجاد زخم روی تنه را محدود کنید، در باغاتی که بیماری ایجاد شده است حتی الامکان از دستگاه برداشت استفاده نکرده و یا حداقل از دستگاه برای برداشت میوه از درختان دارای علائم بیماری استفاده نکنید،هر چند این بیماری ممکن است تا یکسال به صورت مخفی در یک درخت وجود داشته باشد و شما با فرض سالم بودن درخت از دستگاه برداشت استفاده کرده و بیماری را منتقل کنید بنابراین حتما قسمت تماس گیرنده با درختان را پس از برداشت از هر درخت با سم ضدعفونی کنید.

کنترل موش ها و آویزان کردن وسایل براق به درختان به خصوص درختان آلوده که سبب دور شدن پرندگان از درختان آلوده شود می تواند به جلوگیری از پراکنش بیماری کمک می کند.

هرس کردن:

هرس را نمی توان انجام نداد اما می توان هرس را در فصل حساس مانند بهار و تابستان که باکتری فعال است انجام نداد، از انجامهرس در این فصول و حتی آخر زمستان که دما بالاتر بوده و بارندگی وجود دارد خود داری کنید، بارندگی می تواند به سرعت سبب انتشار بیماری از طریق زخم هرش شود.

پس از انجام هرس در هر شرایطی سم پاشی با اکسی کلرور مس فراموش نشود و دقت داشته باشید که تمام سرشاخه های هرس شده باید سم پاشی شوند.

درمان درختان بیمار :

با توجه به سیستمیک شدن بیماری در درخت درمان درخت بیمار به سختی انجام می شود و بنابرین عمده ی تمرکز شما برای کنترل این بیماری باید در پیشگیری از ابتلا باشد اما برای درمان درخت بیمار می توانید با تقویت درختان با آبیاری و کود دهی مناسب و همچنین سم پاشی با اکسی کلرور مس به ویژه در زمان فعایت باکتریها یعنی فصول گرم سال پیشرفت بیماری را کند کرده و یا آسیب خسارت آن به باردهی را کاهش دهید.

توصیه می شود درختان با شانکر بسیار عمیق و درختانی که امید به درمان آنها ندارید را حذف کرده و ریسک نگهداری و افزایش توسعه ی بیماری را به جان نخرید.

نکته ی آخر:

در مورد این بیماری بیشتر درختان بالاتر از 6 سال سن و درختان مسن درگیر بیماری می شوند، هیچ میدانید دلیل این امر چیست؟ به دلیل اینکه فشارآوندی در درختان با افزایش سن ممکن است کاهش پیدا کند و این اتفاق در صورتی رخ می دهد که درختان از آبیاری و کود دهی متناسب با سن خود بهره مند نشده باشند، بنابراین برنامه ی کودی و آبیاری درختان گردو را متناسب با سن درختان تنظیم کنید تا درختان به دگیری با این بیماریها حساسیت نشان ندهند.

برنامه پیشنهادی برای سرطان و زخم درخت در سه فصل اول

اگر تازه شروع کرده‌اید یا می‌خواهید مسیر را از نو بچینید، این برنامه سه‌فصلی را پیشنهاد می‌کنیم. فصل اول را به شناخت بگذارید: خاک، آب، وضعیت درخت‌ها و فضای رشد را بسنجید و هیچ تصمیم عجولانه‌ای نگیرید. فصل دوم، فصل اجرای برنامه اصلی است؛ آنچه در فصل اول یاد گرفتید را با دقت اجرا کنید و نتایج را ثبت کنید. فصل سوم، زمان اصلاح است: با داده‌های دو فصل قبلی، همان کارها را دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام بدهید. این روش مرحله‌ای، ریسک اشتباه را به حداقل می‌رساند و به شما اعتماد به نفس تصمیم‌گیری می‌دهد. باغداری موفق، حاصل همین توالی ساده اما منظم است.

سوالات متداول درباره سرطان و زخم درخت

آیا می‌توان سرطان و زخم درخت را به کسی واگذار کرد؟

بله و در باغ‌های بزرگ حتی توصیه می‌شود؛ اما واگذاری به معنای بی‌خبری نیست. برنامه و تقویم را خودتان داشته باشید، گزارش مرحله‌ای بخواهید و سر بازدیدهای کلیدی حاضر باشید. قرارداد شفاف با تعریف دقیق کارها، هم کیفیت را بالا می‌برد و هم اختلافات بعدی را حذف می‌کند.

بهترین زمان برای سرطان و زخم درخت چه موقع است؟

زمان دقیق به اقلیم بستگی دارد، اما قاعده کلی این است که کار را پیش از شروع فصل رشد برنامه‌ریزی کنید و اجرا را در شرایط مساعد آب‌وهوایی انجام بدهید. در مناطق سردسیر معمولا یک تا دو هفته تاخیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ چیزی که مهم است، تاخیر بی‌برنامه در وسط فصل است.

سرطان و زخم درخت چقدر روی باردهی گردو تاثیر دارد؟

تاثیرش مستقیم و قابل مشاهده است؛ وقتی سرطان و زخم درخت درست انجام شود، درخت منابعش را به سمتی می‌برد که محصول باکیفیت تولید کند. در باغ‌هایی که این کار را منظم انجام می‌دهند، هم کمیت و هم کیفیت میوه به‌مرور بهتر می‌شود و چرخه باردهی یک‌درمیان کم‌رنگ می‌شود.

برای شروع سرطان و زخم درخت به ابزار یا امکانات خاصی نیاز است؟

اکثر کارها با ابزار معمول باغبانی قابل انجام است؛ مهم‌تر از ابزار، نظم و ثبت اطلاعات است. یک دفتر ساده که در آن تاریخ کارها و واکنش درخت را بنویسید، بیشترین تاثیر را دارد. برای کارهای تخصصی‌تر مثل تشخیص دقیق بیماری، مشورت با کارشناس هزینه کمتری از آزمون‌وخطا دارد.

هرچه زودتر برنامه سرطان و زخم درخت را منظم کنید، هزینه‌های پنهان کمتری خواهید داشت؛ اگر سوال مشخصی دارید، همان را از کارشناس بپرسید و جواب دقیق بگیرید. برای مرور گزینه‌ها، صفحه خرید نهال را ببینید.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

سرطان پوست عمیق گردو، خطرناک ولی قابل درمان! (سرطان و زخم درخت)

عامل بیماری سرطان پوست عمیق گردو :

سیکل زندگی و نحوه ی ایجاد بیماری:

راه های انتقال بیماری از یک باغ به باغ دیگر و یا از یک درخت به درخت دیگر :

علائم بیماری سرطان عمیق پوست درختان گردو:

دلایل شدت یافت خسارت بیماری سرطان عمیق پوست درخت گردو:

ایجاد زخم بر روی تنه ی درختان:

ضعف درختان:

حساس بودن پایه:

فصل:

کنترل بیماری سرطان عمیق پوست درخت گردو: