;

نکاتی که باید درباره گرده افشانی آلبالو بدانید (گرده)

هزینه‌های پنهان باغداری معمولا جایی ظاهر می‌شوند که کمتر کسی سراغش می‌رود: گرده. دیر فهمیدن این جزئیات یعنی پرداخت هزینه در زمان برداشت، جایی که دیگر راه برگشتی نیست. در این مطلب با نگاه کارشناسی و مثال‌های واقعی از باغ‌های آلبالو توضیح داده‌ایم که هر مرحله چه حقیری دارد و کجا نباید صرفه‌جویی کرد. از انتخاب قیمت نهال آلبالو سالم تا مدیریت فصل رشد، همه را پشت‌سرهم می‌خوانید.

به غیر از اهمیتی که گرده افشانی برای انسان دارد، در تنوع زیستی جانوران نیز نقش دارد به این دلیل که بسیاری از جانوران از دانه‌ گرده، بذور و میوه‌های گیاهان تغذیه می‌کنند و رژیم غذایی آن‌ها وابسته به برخی از گونه‌های گیاهی است و اگر این گونه‌های گیاهی تکثیر پیدا نکنند و ازبین بروند این جانوران نیز از بین خواهند رفت و می‌توان گفت حشرات و جانوران همسو با گیاهان تکامل پیدا کرده‌اند.

درخت آلبالو یک گیاه گلدار نهان دانه است و برای تولید میوه و باروی به گرده افشانی نیاز دارد در این مقاله قصد داریم به اهمیت گرده افشانی در درختان آلبالو بپردازیم.

پدیده گرده افشانی چیست؟

به پودر ریز تا درشتی که حاوی گامتوفیت باشد گرده می‌گویند که این گامتوفیت‌ها حاوی گامت نر (سلول‌های اسپرم) در گیاهان دانه دار هستند و به ذرات ریز با اشکال و ساختار متنوع واقع در پرچم یا اندام نر گیاهان دانه دار را دانه گرده می‌نامند که انتقال دانه گرده از پرچم گل نر به کلاله گل ماده از طروق مختلف ( حشرات، باد، آب و غیره) را گرده افشانی می‌گویند.

اگر کلاله و پرچم درون یک گل قرار گرفته باشند به اصطلاح به آن خود گرده افشان می‌گویند (self-pollination) و زمانی که این دو اندام در گل‌های مختلف به خصوص روی گیاهان مجزا از یکدیگر قرار گرفته باشند به اصطلاح آن را دگر گرده افشان(cross-pollination) می‌نامند و دستاورد حاصل از عمل گرده افشانی را می‌توان افزایش احتمال تنوع ژنتیکی در فرزاندان دانست.

انواع گرده افشانی

اگر در یک گونه گیاهی انتقال دانه گرده از یک گل به کلاله همان گل یا به سایر گل‌های واقع در همان گیاه صورت گیرد گرده افشانی مستقیم می‌نامند که در این صورت در ایجاد گیاهان جدید (بذور) فقط یک والد یا یک گیاه نقش دارد به همین دلیل فرزاندان به والد خود شبیه‌تر هستند.

اما اگر انتقال دانه گرده به کلاله گل واقع در گیاه دیگری از همان گونه گیاهی صورت بگیرد گرده افشانی غیر مستقیم برشمرده می‌شود که در این حالت دو والد یا دو گیاه مجزا در ایجاد فرزاندان ( بذور) نقش داشته‌اند بنابراین تنوع ژنتیکی نسل جدید بیشتر خواهد بود و سازگاری بالاتری با عوامل محیطی خواهند داشت که در این نوع گرده افشانی دانه گرده به روش‌های مختلف منتقل می‌شود.

روش‌های گرده افشانی در درختان میوه

1)گرده افشانی به کمک حشرات

این نوع گرده افشانی در گیاهان رایج‌تر است و حشرات جذب شهد، رنگ و بوی گل‌ها می‌شوند و از ترشحات گیاهی یا شهد گل‌ها تغذیه می‌کنند و از طرفی اندازه بدن حشرات متناسب با ساختار و اندازه گل است و این حشرات به خوبی درون گل جا می‌گیرند که این امر سبب شده که حشرات با رفتن به درون گل‌های مختلف، دانه‌های گرده چسبیده به بدن خود را به گل‌های دیگر منتقل کنند.

2)گرده افشانی به کمک باد

بسیاری از گونه‌های گیاهی فاقد گلبرگ و شهد هستند بنابراین دیگر حشرات به سمت آن‌ها جذب نمی‌شوند همچنین گل‌های نر و گل‌های ماده آن‌ها بر روی دو گیاه مجزا از یکدیگر قرار گرفته است در نتیجه گرده‌های آن‌ها در هوا معلق شده و به کمک باد پخش می‌شوند.

از ویژگی‌های دانه‌های گرده این گیاهان می‌توان به فراوانی، سبک و صاف بودن آن‌ها اشاره کرد همچنین انشعابات پر مانند کلاله و خارج از اندام گل بودن آن سبب شده دانه‌های گرده‌ای که در هوا پخش هستند به راحتی در دام کلاله قرار بگیرند.

3)گرده افشانی به کمک انسان (مصنوعی)

در این روش گرده افشانی به صورت پاشش دستی انجام می‌گیرد به همین منظور شاخه‌هایی که دارای گل نر سالم هستند اما گرده خود را آزاد نکردند را از درخت بریده و در دمای مناسب 25 الی 27 درجه سانتی گراد خشک می‌کنند و یا بدون اینکه خشک کنند بر روی گل‌های ماده می‌تکانند تا گرده‌ها جدا شوند در این حالت گل ماده باید متورم و آماده پذیرش گرده باشد.
در روش دیگر بعد جمع آوری شاخه‌های گل نر آن‌ها را خشک می‌کنند و با آرد مخلوط نموده و این مخلوط را درون پارچه‌ای ریخته و به چوبی بلند متصل می‌کنند و در بین شاخه‌های درختان ماده تکان می‌دهند تا گرده افشانی صورت بگیرد
یکی از روش‌های رایج و سنتی گرده افشانی، استفاده از شاخه‌های بریده است در این روش شاخه‌های بریده گل نر که هنوز گرده‌های خود را رها سازی نکردند درون یک بطری محتوی آب قرار می‌دهند و این بطری به کمک طناب در بین شاخه‌هایی که گل ماده دارند وصل می‌کنند تا باد به راحتی گرده‌ها را بین گل‌های ماده پخش کند.
روشی جدید برای گرده افشانی گیاهان اختراع شده است که با کمک دستگاه الکتروستاتیکی، گرده افشانی انجام می‌گیرد، در این روش بعد از جدا سازی گرده از گل نر، آن‌ها را درون دستگاه گرده پاش می‌ریزند و این دستگاه به گرده بار الکتریکی مثبت برخلاف بار الکتریکی گل ماده می‌دهد تا در هنگام خروج دانه گرده از دستگاه به راحتی جذب گل ماده شود.

گلدهی و میوه دهی در درخت آلبالو

حال که با پدیده گرده افشانی و اهمیت آن مطلع شدید لازم است از نقش و نحوی انجام آن در درخت آلبالو آشنا گردید بنابراین در ابتدا نیازاست که با گلدهی و میوه این درخت آشنا شوید.

درخت آلبالو با نام علمی Prunus cerasus از تیره گلسرخیان و جز گیاهان گلدار نهان دانه است و در ابتدای بهار گل‎‌های آن قبل از ظهور برگ‌ها نمایان می‌شوند این گل‌های زیبا دوجنسی، کامل، دارای 5 گلبرگ به رنگ سفید، 5 کاسبرگ، یک مادگی دو برچه‌ای و 44-22 پرچم با دمگلی بلند است.

درخت جوان و یک ساله آلبالو ممکن است شروع به گلدهی کند اما گلدهی در سال سوم رایج‌تر است، زمان گلدهی این درخت بستگی به شرایط آب و هوایی منطقه دارد اما غالبا در ابتدای فروردین ماه و به مدت 2 تا 3 هفته شکوفه‌های درخت آلبالو ظاهر می‌شوند.

گل‌های این درخت به صورت جانبی و بر روی شاخه‌های یک ساله، سیخک‌های 2 ساله و قدیمی‌تر تشکیل می‌شود که درصد بیشتری از این سیخک‌ها بارده بر روی شاخه‌های 2 تا 3 ساله واقع شده‌اند و معمولا این سیخک‌ها کمتر از 10 سال عمر می‌کنند.

تاثیر دما برای روی گلهای درخت آلبالو

انگیزش جوانه‌های گل در درخت آلبالو در طی تابستان صورت می‌گیرد و هوای گل در این فصل در انگیزش گل‌ها اختلال ایجاد می‌کند و سبب به وجود آمدن میوه‌های دو قلو در سال بعدی می‌شود.

از طرفی درخت آلبالو نیاز سرمایی بالایی در حدود 600 تا 1600 ساعت در دمای 7- درجه سانتی گراد دارد در صورتی که این نیاز برطرف نشود منجر به گلدهی نامنظم، عدم همزمانی در گلدهی با دیگر ارقام و ریزش جوانه‌های گل می‌شود که این امر میزان میوه‌های تشکیل شده را کاهش می‌دهد.

گرده افشانی در درخت آلبالو

زمانی که 75 درصد از گل‌های درخت آلبالو باز شدند زمان گلدهی به اتمام می‌رسد و دوره پذیرش دانه گرده توسط کلاله کمتر از 4 روز است که معمولا مشکل خاصی (به غیر از برخی ارقام) در گرده افشانی این درخت گزارش نشده است.

گل‌های آن خود باروند و این درخت را می‌توان به تنهایی در حیاط خانه یا باغ کاشت اما اگر بخواهید باغات تجاری آلبالو را احداث کنید به منظور تلقیح بهتر گل‌ها و افزایش محصول به وجود کندو زنبور عسل در زمان گرده افشانی نیاز دارید.

برخی از ارقام آلبالو با اینکه خود ناسازگار و کمی خود ناسازگار هستند اما چنین به نظر می‌آید که خود سازگار هستند و نیازی به ارقام گرده افشان ندارد اما پیشنهاد می‌شود برای تولید میوه بهتر از ارقام گرده زا استفاده گردد، گاهی این خود ناسازگاری از نوع گامتوفیتی است بنابراین میوه‌های تشکیل شده دارای جنین یا رویان ناقص هستند که بعد از مدتی ریزش می‌کنند بنابراین استفاده از ارقام گرده زا سازگار و کندو گذاری بسیار مهم است.

لازم به ذکر است گرده درخت آلبالو، گل‌های درخت گیلاس را نیز بارور ‌می‌کنند که عمل گرده افشانی توسط حشرات گرده افشان انجام می‌گیرد و معمولا برای این منظور درون باغات آلبالو و گیلاس کندو گذاری می‌کنند.

نکات لازم در زمان کندو گذاری در باغات آلبالو

کندو گذاری زمانی باید صورت بگیرد که در حدود 10 درصد از گل‌های آلبالو باز شده باشند.
قبل از اینکه کندو‌های زنبور عسل وارد باغ شوند بایستی تمامی علف‌های هرز کف باغ به طور کامل حذف شوند تا این زنبورها صرفا از گل‌های آلبالو تغذیه کنند و این امر موجب افزایش راندمان گرده افشانی می‌شود.
بر اساس بررسی‌های انجام شده، به دلیل اینکه بعد از 3 روز از باز شدن گل‌های آلبالو گذشت میزان شهد فراوانی در این گل‌ها تولید می‌شود بنابراین احتمال موفقیت در گرده افشانی درخت آلبالو توسط زنبور عسل بالا می‌رود.
در زمان باز شدن شکوفه‌ها از سموم شیمیایی در باغات استفاده نشود زیرا بر روی شکوفه‌ها اثر نامطلوب دارد و همچنین سبب مرگ زنبور عسل می‌شود.

ارقام گرده زا در درخت آلبالو

همان طور که گفته شد درخت آلبالو خود بارور هستند اما برخی از ارقام آن مانند رقم آلبالو پیش رس، فرانسوی و گوشواره‌ای برای باروری بهتر به رقم گرده زا نیاز دارند که می‌توان از دیگر ارقام آلبالو مانند رقم آلبالو مجاری، آلبالو تلخ و درخت گیلاس به عنوان رقم گرده زا استفاده کرد و در زمان کاشت نهال آلبالو نسبت 10 اصله نهال آلبالو به 1 اصله نهال گرده زا محاسبه می‌شود.

کلام آخر

درخت آلبالو درختی خود بارور است اما همانطور که گفته شد برخی از ارقام آن نیاز به رقم گرده زا دارند و با توجه به اهمیتی که گرده افشانی در کیفیت و کمیت میوه‌های درخت آلبالو دارد بنابراین در هنگام انتخاب نهال آلبالو باید از کارشناسان فروش نهال در نهالستان‌های معتبر در این زمینه اطلاعات کسب کرد و در صورت نیاز اقدام به خرید نهال گرده زا کرد.

در زمان خرید نهال البالو صرفا براساس قیمت نهال آلبالو تصمیم به خریدداری نهال نکنید و با توجه به تمام ویژگی‌های مطلوب نهال آلبالو از جمله نوع گرده افشانی آن بهترین نهال آلبالو را انتخاب کنید.

برنامه پیشنهادی برای گرده در سه فصل اول

اگر تازه شروع کرده‌اید یا می‌خواهید مسیر را از نو بچینید، این برنامه سه‌فصلی را پیشنهاد می‌کنیم. فصل اول را به شناخت بگذارید: خاک، آب، وضعیت درخت‌ها و فضای رشد را بسنجید و هیچ تصمیم عجولانه‌ای نگیرید. فصل دوم، فصل اجرای برنامه اصلی است؛ آنچه در فصل اول یاد گرفتید را با دقت اجرا کنید و نتایج را ثبت کنید. فصل سوم، زمان اصلاح است: با داده‌های دو فصل قبلی، همان کارها را دقیق‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام بدهید. این روش مرحله‌ای، ریسک اشتباه را به حداقل می‌رساند و به شما اعتماد به نفس تصمیم‌گیری می‌دهد. باغداری موفق، حاصل همین توالی ساده اما منظم است.

سوالات متداول درباره گرده

آیا می‌توان گرده را به کسی واگذار کرد؟

بله و در باغ‌های بزرگ حتی توصیه می‌شود؛ اما واگذاری به معنای بی‌خبری نیست. برنامه و تقویم را خودتان داشته باشید، گزارش مرحله‌ای بخواهید و سر بازدیدهای کلیدی حاضر باشید. قرارداد شفاف با تعریف دقیق کارها، هم کیفیت را بالا می‌برد و هم اختلافات بعدی را حذف می‌کند.

بهترین زمان برای گرده چه موقع است؟

زمان دقیق به اقلیم بستگی دارد، اما قاعده کلی این است که کار را پیش از شروع فصل رشد برنامه‌ریزی کنید و اجرا را در شرایط مساعد آب‌وهوایی انجام بدهید. در مناطق سردسیر معمولا یک تا دو هفته تاخیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ چیزی که مهم است، تاخیر بی‌برنامه در وسط فصل است.

گرده چقدر روی باردهی آلبالو تاثیر دارد؟

تاثیرش مستقیم و قابل مشاهده است؛ وقتی گرده درست انجام شود، درخت منابعش را به سمتی می‌برد که محصول باکیفیت تولید کند. در باغ‌هایی که این کار را منظم انجام می‌دهند، هم کمیت و هم کیفیت میوه به‌مرور بهتر می‌شود و چرخه باردهی یک‌درمیان کم‌رنگ می‌شود.

برای شروع گرده به ابزار یا امکانات خاصی نیاز است؟

اکثر کارها با ابزار معمول باغبانی قابل انجام است؛ مهم‌تر از ابزار، نظم و ثبت اطلاعات است. یک دفتر ساده که در آن تاریخ کارها و واکنش درخت را بنویسید، بیشترین تاثیر را دارد. برای کارهای تخصصی‌تر مثل تشخیص دقیق بیماری، مشورت با کارشناس هزینه کمتری از آزمون‌وخطا دارد.

هرچه زودتر برنامه گرده را منظم کنید، هزینه‌های پنهان کمتری خواهید داشت؛ اگر سوال مشخصی دارید، همان را از کارشناس بپرسید و جواب دقیق بگیرید. برای مرور گزینه‌ها، صفحه نهال فروشی را ببینید.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

نظرات کاربران

2 پاسخ به “نکاتی که باید درباره گرده افشانی آلبالو بدانید (گرده)”

عبدالله حسینی گفت:

2023-07-10 در 03:30

کاش میشد لطف کرده، دز خصوص گیلاس و اینکه چرا علارغم فراوانی گل، محصول زیادی تولید نمی‌کند، البته به همین راحتی و آسانی که تاکنون در موارد بعضی از گیاهان توضیح داده‌اید، که برای امثال بنده نیز کاربردی باشد، که سواد زیادی نداریم، متشکر،

پاسخ
- مهندس سعید قاسمی گفت:
  
  2023-07-16 در 13:59
  
  سلام وقت بخیر
  با توجه به تجربیاتی که در این ضمینه داریم اکثرا به خاطر این که رقم گرده افشان ندارند گل‌های خود را نگه نداشته و باردهیش کم می‌شود، ابتدا باید برای هر ۱۰ عدد گیلاس یه رقم گرده افشان مانند گیلاس زرد یا آلبالو مجاری کاش کنید، و همچنین نسبت به تقویت خاک خود اقدام کنید، بهترین راه برای تقویت خاک اینه که آزمایش خاک بدین و براساس کمبود خاکتون نسبت به تقویت خاک اقدام کنید، در صورت انجام ندادن آزمایش خاک با کود‌های ارگانیک و کودهای کامل خاکتون رو تقویت کنید، در مورد تقویت خاک گیلاس مقالات مربوطه را مطالعه کنید
  همچنین آبیاریتون رو به‌صورت اصولی انجام دهید و در زمان شکوفه دادن حداالمکان آبیاری نکنید