;

3 روش برای گرده افشانی درخت پسته و عوامل موثر

برای خیلی‌ها گرده‌افشانی مثل یک هشدار مبهم است؛ می‌دانند مهم است، اما نمی‌دانند دقیقا کجا و چگونه وارد ماجرا شوند. هدف ما در این مقاله این است که این هشدار مبهم را به یک برنامه قابل اجرا تبدیل کنیم؛ با ترتیب کارها، نشانه‌های درست و نقطه‌های تصمیم‌گیری. و مطمئن باشید شناخت درست قیمت نهال پسته و اصالت منبع خریدش، بخشی از همین برنامه است، نه یک پیشنهاد جانبی.

این درخت پر ارزش جزو درختان خزان کننده است که دارای برگ‌های چرمی مانند بزرگ و ریشه‌های عمیق و گسترده است که همین ویژگی سبب شده است که نهال پسته در برابر دوره‌های طولانی خشکسالی مقاوم باشند و به کم آبی حساس نیستند گرچه تنش‌های آبی طولانی مدت باردهی آنها متاثر خواهد ساخت.

درخت پسته در زمره‌ی درختان پر ارزش و بسیار پر بار قرار دارد از این رو احداث باغ پسته بسیار سود آور است و طرفداران خاص خود را دارد اما نباید فراموش کرد که میزان باردهی درختان پسته نیز مانند سایر درختان میوه متاثر از عوامل و فاکتورهای مختلفی است و بر باغدار واجب است که تک تک این عوامل را با دقت و وسواس خاصی انجام دهد تا درخت پسته بتواند به باردهی قابل توجهی برسد و باغدار از سود آن بهره مند گردد و یکی از فاکتورهای بسیار مهم و حیاتی در تعیین میزان باردهی درختان پسته گرده افشانی این درختان است که در این مقاله به اختصار شرح داده خواهد شد.

گرده افشانی در درختان پسته

گرده افشانی جزو مهم‌ترین فاکتورهای موثر بر میزان باردهی یک درخت محسوب می‌شود زیرا اگر گرده افشانی صورت نگیرد درخت نمی‌توان گل را به میوه تبدیل کند و در نتیجه باردهی نخواهد داشت در صورتی که بقیه عوامل ممکن است باعث کاهش عملکرد گردند و گرده افشانی درختان پسته نیز در میزان باردهی درخت پسته بسیار تعیین کننده خواهد بود، زیرا درختان پسته جزو درختان دو پایه هستند یعنی گل‌های نر و ماده در روی درختان جداگانه‌ای قرار دارند و رسیدن دانه گرده از یک درخت به کلاله مادگی در درخت دیگر بسیار مهم و حیاتی است و نیاز به توجه ویژه دارد.

گرده افشانی در درختان پسته به دو صورت طبیعی و مصنوعی انجام می‌شود

1.روش طبیعی

گرده افشانی در روش طبیعی بدون دخالت انسان و توسط عوامل طبیعی مانند باد انجام می‌شود که با توجه به زمان محدود گرده افشانی درختان پسته که معمولا 3 الی 4 روز به طول می‌انجامد به نظر می‌رسد که اکتفا به گرده افشانی طبیعی برای داشتن باردهی اقتصادی و پر سود امری غیر ممکن است و نیاز است که باغداران در امر گرده افشانی درختان پسته حضوری پر رنگ و فعال داشته باشند از این رو گرده افشانی درختان پسته بیشتر به شیوه‌ی مصنوعی انجام می‌شود.

2.روش مصنوعی

در این روش با دخالت انسان گرده افشانی انجام می‌شود و خود شامل دو روش سنتی و مکانیزه است که در روش سنتی دانه‌های گرده در روی روزنامه تکانده و به درختان ماده منتقل می‌کنند که به نظر می‌رسد این امر امروزه در باغات وسیع کاربرد چندانی نداشته باشد.

3.روش مکانیزه

با توجه به اینکه ممکن است که در برخی ارقام گل‌های نر زودتر به گل بروند و تا زمان گل دهی درختان ماده دانه گرده از بین رفته باشد و یا در زمان گرده افشانی شرایط محیطی مناسب نباشد از این رو به صورت مصنوعی و مکانیزه گرده افشانی صورت می‌گیرد که برای این امر از سه روش متفاوت استفاده می‌کنند

روش اول: در این روش طبق مراحل زیر عمل می‌کنند

ابتدا شاخه‌هایی از درختان پایه نر که دارای گل‌هایی به رنگ زرد و قرمز هستند در نظر می‌گیرند، سعی کنید شاخه‌هایی را انتخاب کنید که دارای تعداد گل بیشتری نسبت به بقیه شاخه‌ها باشد.
شاخه‌های مد نظر را با استفاده از قیچی استریل باغبانی و با نهایت دقت و کمترین تکان و حرکت قیچی می‌کنند.
سپس شاخه‌های چیده شده را داخل یک بطری قرار می‌دهند دقت کنید که اندازه شاخه به گونه‌ای باشد که نه به طور کامل در داخل بطری فرو برود و نه بسیار در بالا قرار داشته باشد.
بطری مورد نظر بایستی محتوی مقدار مناسبی آب شیرین باشد و از آب شور استفاده ننمایید.
سپس بطری‌های حاوی گل‌های نر با نهایت ظرافت و دقت و با حداقل میزان تکان به درختان ماده متصل کنید به نحوی که باد باعث افتادن آنها نشود و در این مرحله گرده افشانی انجام می‌شود.

روش دوم: در این روش ابتدا شاخه‌های حاوی گل‌های نارس از درخت پایه نر پسته جدا می‌کنند و در دمای مناسب که حدود 25 الی 27 درجه سانتی گراد است به روشی صحیح خشک می‌کنند سپس دانه‌های گرده این گل‌ها را جدا نموده و با آرد سفید با نسبت 98 درصد آرد و 2 درصد دانه گرده ترکیب نموده و در زمانی که گل‌های پایه ماده شکوفا می‌شوند آماده گرده افشانی هستند ترکیب حاصل را روی درختان ماده با روشی مناسب می‌پاشند.

روش سوم: این روش که به روش الکتروستاتیکی معروف است و بر پایه بار الکتریکی دانه‌های گرده انجام می‌شود و با ابزارهای ویژه‌ای دانه گرده را هنگام خروج باردار می‌کنند که این بار مخالف بار الکتریکی گل‌های ماده است و موجب جذب دانه‌های گرده به گل‌های ماده می‌شود البته این روش هنوز در ایران مورد استفاده قرار نگرفته است.

گل دهی درخت پسته

یک ویژگی جالب گل‌های درخت پسته این است که این گل‌ها فاقد گلبرگ و دارای 4 الی 5 کاسبرگ هستند و در بهار پیش از آنکه برگ‌ها در روی درخت ظاهر شوند تشکیل می‌گردند این گل‌های بدون گلبرگ همچنین فاقد غده‌های شهد ساز هستند از این رو برای حشرات گرده افشان به ویژه زنبور عسل جذابیتی نخواهند داشت، می‌توان گفت که تقریبا گل‌های نر و ماده همزمان با هم شکوفا می‌شوند و این امر در گرده افشانی درختان پسته بسیار مهم است، البته برخی ارقام نیز وجود دارند که گل‌های نر کمی قبل از گل‌های ماده شکوفا می‌شوند.

حدود 92 درصد از گل‌های درخت پسته به صورت جانبی تشکیل می‌شوند و تنها 8 درصد از گل‌ها در درخت پسته به صورت انتهایی ظاهر می‌شوند اما نکته بسیار جالب توجه این است که تنها پنج درصد از گل‌های جانبی به میوه تبدیل می‌شوند و این در حالی است که بیش از 66 درصد گل‌های انتهایی در نهایت به میوه بدل می‌شوند از این رو تشکیل میوه در درخت پسته بیشتر انتهایی است.و میوه‌های جانبی نیز بیشتر نزدیک به انتهای شاخه و در شاخه‌های یکساله تشکیل می‌شوند.

زمان گلدهی درختان پسته

عوامل متعددی در زمان گل دهی درختان پسته موثر هستند از جمله می‌توان به شرایط آب و هوایی منطقه، تغذیه درخت پسته، رقم کشت شده و پایه‌ی آن و نیز بافت خاک اشاره نمود اما به طور کلی درختان پسته پس از طی کردن خواب زمستانی و در آغاز فصل بهار شروع به گل دهی می‌کنند و تا حدود پانزدهم فروردین ماه گل‌ها شکوفا می‌شوند البته این امر در مناطق مختلف متفاوت است.

درختان پسته از لحاظ زمان گل دهی به سه گروه تقسیم می‌شوند

ارقام زود گل: ارقامی مانند کله قوچی، احمد آقایی و نوق جزو ارقام زود گل هستند که بیشتر ویژه کشت در مناطق گرم و معتدل هستند چرا که شکوفه‌های این ارقام به سرما حساس هستند و بهتر است در مناطقی که دارای سرمای دیر رس بهاره هستند کشت نگردند.
ارقام متوسط گل: ارقام اوحدی و بادامی زرندی در این دسته قرار دارند این ارقام نسبت به ارقام زود گل حساسیت کمتری نسبت به سرمای دیر رس بهاره دارند و نکته جالب در مورد این گروه این است گل‌های این ارقام در زمان گل دهی میزان بسیار زیادی دانه گرده تولید می‌کنند.
ارقام دیر گل: این ارقام به ویژه برای کشت در مناطق سردسیر که دارای سرمای دیر رس بهاره هستند مناسب خواهند بود و گل‌های آنها دیرتر از سایر ارقام در روی درختان ظاهر می‌گردند ارقامی مانند اکبری، خنجری دامغان و شاه پسند در این گروه قرار دارند.

عوامل موثر بر گل دهی و گرده افشانی درختان پسته

گرده افشانی درختان پسته نیز مانند سایر درختان میوه تحت تاثیر عوامل و فاکتورهای مختلفی قرار دارد که با دانستن این فاکتورها و محیا نمودن شرایط مناسب برای گرده افشانی می‌توان میزان باردهی و عملکرد درختان پسته را به میزان قابل ملاحظه‌ای افزایش داد، بنابراین عوامل مهم موثر بر میزان گل دهی و گرده افشانی درختان پسته را بر خواهیم شمرد

1.دما

یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار بر میزان گل دهی و گرده افشانی درخت پسته دمای مناسب است که در مناطق مختلف و برای ارقام مختلف متفاوت است اما به طور کلی درختان پسته در دمای 15 تا 22 درجه سانتی گراد بیشترین میزان گرده افشانی را خواهند داشت و در دمای بالای 34 درجه و کمتر از 4 درجه سانتی گراد عملا گرده افشانی این درختان متوقف خواهد شد

2.رطوبت

یکی از عواملی که باعث کاهش میزان گرده افشانی در درختان پسته می‌شود بالا بودن رطوبت در زمان گل دهی و گرده افشانی است از این رو از محلول پاشی درختان پسته و نیز استفاده از آبیاری بارانی در زمان گرده افشانی و گل دهی درختان پسته بپرهیزید

3.وزش باد

با توجه به مرفولوژی گل در درختان پسته و به دلیل اینکه گل‌های این درخت فاقد گلبرگ و غده شهد ساز است تنها عامل طبیعی موثر در گرده افشانی درختان پسته باد است زیرا گل‌های درخت پسته برای حشرات گرده افشان به ویژه زنبور عسل جذاب نیست و این حشره در گرده افشانی پسته تقریبا نقشی ندارد.

4.تناسب تعداد پایه نر و ماده در باغ

یکی از عوامل بسیار تاثیر گذار بر افزایش میزان گرده افشانی درختان پسته وجود تعداد کافی پایه نر در باغ است به طور کلی می‌توان گفت نسبت یک به هشت یعنی یک پایه نر در ازای هشت پایه ماده نسبتی مناسب برای انجام هر چه بهتر و بیشتر گرده افشانی درختان پسته خواهد بو که البته این تعداد در مناطق و شرایط مختلف متفاوت است به عنوان مثال در مناطقی که میزان وزش باد ملایم چشم گیر است این تعداد می‌تواند تا 20 اصله پایه ماده نیز در برابر یک درخت نر افزایش یابد و در این زمینه باید با متخصصین این فن مشورت نمود.

سخن پایانی

گرده افشانی در میزان باردهی درختان پسته تاثیری بسیار چشم گیری دارد و باغداران برای داشتن عملکرد مطلوب و سود اقتصادی بایستی از عوامل موثر بر میزان گرده افشانی درختان پسته آگاهی کافی و لازم را داشته باشند و هنگام خرید نهال پسته دقت نمایند که نسبت پایه‌های نر و ماده مناسبی را انتخاب کنند و همچنین پایه‌های نر و ماده سازگار با یکدگیر را خریداری نمایند برای دست یابی به این هدف کافی است از یک نهالستان معتبر نهال خود را خریداری نمایند و امر کاملا تخصصی انتخاب پایه‌های نر و ماده را به کارشناسان مجرب و کار آزموده فروش نهال در نهالستان بسپارند.

همچنین قیمت نهال پسته در این نهالستان دارای تخفیفات ویژه‌ای است که می‌توانید برای اطلاع از این شرایط ویژه به سایت این نهالستان‌ها مراجعه نمایید.

چک‌لیست عملی گرده‌افشانی در باغ پسته

برای اینکه گرده‌افشانی از حرف به عمل برسد، این پنج قدم را در تقویم باغ خود بگذارید. اول، قبل از فصل رشد یک بازدید کامل از باغ داشته باشید و وضعیت روز اول را یادداشت کنید تا مقایسه‌های بعدی معنا داشته باشد. دوم، ابزار و مواد لازم را از قبل آماده کنید؛ نیمه‌کار ماندن کار وسط فصل، کیفیت را پایین می‌آورد. سوم، ترتیب کارها را رعایت کنید؛ جابه‌جا کردن مراحل در گرده‌افشانی معمولا نتیجه را بی‌اثر می‌کند. چهارم، بعد از هر مرحله یک هفته صبر کنید و واکنش درخت را ثبت کنید؛ این ثبت‌ها بعد از یک سال، نقشه راه باغ شما می‌شود. و پنجم، در پایان فصل گزارش کوتاهی بنویسید: چه کاری جواب داد، کجا باید اصلاح شود. همین ساده‌سازی، باغداران موفق را از بقیه جدا می‌کند.

سوالات متداول درباره گرده‌افشانی

آیا گرده‌افشانی برای ارقام مختلف پسته فرق می‌کند؟

بله؛ ارقام زودرس و دیررس زمان‌بندی متفاوتی دارند و واکنششان به شرایط هم یکسان نیست. قبل از هر برنامه‌ای، رقم درخت خود را دقیقا بشناسید و بر همان اساس زمان‌بندی کنید. اگر رقم باغتان را نمی‌دانید، یک عکس از میوه و برگ برای کارشناس بفرستید تا از روی مشخصات، رقم را مشخص کند.

اگر دیر متوجه مشکل شدم، هنوز راه اصلاح هست؟

در بیشتر موارد بله، فقط هزینه و زمانش بیشتر می‌شود. اول عامل اصلی را درست تشخیص بدهید و بعد به‌صورت مرحله‌ای اصلاح کنید؛ اصلاح یکباره و پرفشار معمولا درخت را استرس‌زار می‌کند. از این به بعد هم ثبت منظم وضعیت باغ را جدی بگیرید تا دفعه بعد زودتر ببینید.

آیا می‌توان گرده‌افشانی را به کسی واگذار کرد؟

بله و در باغ‌های بزرگ حتی توصیه می‌شود؛ اما واگذاری به معنای بی‌خبری نیست. برنامه و تقویم را خودتان داشته باشید، گزارش مرحله‌ای بخواهید و سر بازدیدهای کلیدی حاضر باشید. قرارداد شفاف با تعریف دقیق کارها، هم کیفیت را بالا می‌برد و هم اختلافات بعدی را حذف می‌کند.

بهترین زمان برای گرده‌افشانی چه موقع است؟

زمان دقیق به اقلیم بستگی دارد، اما قاعده کلی این است که کار را پیش از شروع فصل رشد برنامه‌ریزی کنید و اجرا را در شرایط مساعد آب‌وهوایی انجام بدهید. در مناطق سردسیر معمولا یک تا دو هفته تاخیر طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ چیزی که مهم است، تاخیر بی‌برنامه در وسط فصل است.

موفقیت در گرده‌افشانی حاصل تکرار درست است، نه یک کار معجزه‌گر؛ برنامه‌تان را بنویسید و تا انتها اجرا کنید. و اگر در فاز شروع هستید، صفحه نهالستان برای انتخاب منبع خرید، قدم اول است.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

3 روش برای گرده افشانی درخت پسته و عوامل موثر