;

علت سیاه شدن درختان گلابی و بررسی انواع بیماری و درمان

برای خیلی‌ها لکه سیاه و اختلالات رنگی مثل یک هشدار مبهم است؛ می‌دانند مهم است، اما نمی‌دانند دقیقا کجا و چگونه وارد ماجرا شوند. هدف ما در این مقاله این است که این هشدار مبهم را به یک برنامه قابل اجرا تبدیل کنیم؛ با ترتیب کارها، نشانه‌های درست و نقطه‌های تصمیم‌گیری. و مطمئن باشید شناخت درست نهال گلابی و اصالت منبع خریدش، بخشی از همین برنامه است، نه یک پیشنهاد جانبی.

دلیل ایجاد لکه های دودی شکل بر روی برگ و میوه ی درختان گلابی:

بیماری لکه دوده ای گلابی :

عامل بیماری لکه دوده ای گلابی قارچی به نام Gloeodes pomigena می باشد، این قارچ یک قارچ در واقع ساپروفیت بوده و قدرت پارازیتی زیادی روی گیاه ندارد، اما وجود این قارچ چگونه می تواند ایجاد خسارت بر روی درختان گلابی کند؟ روشهای کنترل آن به چه صورت است و دلایل به وجود آمدن آن چیست؟

بیماری لکه دوده ای گلابی با تولید ریسه و همینطور اندام تولید مثل برای تولید اسپور بر روی برگ و میوه ها سبب ایجاد لکه های مدور و نامنظم سیاه رنگ بر روی این اندام در درختان گلابی می شود، وجود این لکه های تیره رنگ از رسیدن نور خورشید به سطح زیرین و پارانشیم فتوسنتز کننده جلوگیری کرده و به همین دلیل با ایجاد کاهش و ضعف در فتوسنتز سبب کاهش راندمان درختان گلابی می شوند.

این قارچ بر روی سطح برگ در طول فصل زندگی کرده و با تولید اسپور و با کمک باد به مناطق دیگر و درختان دیگر منتقل می شود، با توجه به اینکه قدرت پارازیتی بالایی ندارند تنها به سطح کوتیکول برگ و یا پوست میوه محدود شده و اگر با دست برروی لکه ها بکشید می بینید که به راحتی از روی آنها پاک می شود.

کنترل بیماری لکه دوده ای گلابی :

این بیماری در واقع در مناطقی با آب و هوای گرم و مرطوب گسترش پیدا می کند و گسترش آن همراه با باد و قطرات باران انجام می شود، از مناطق گلابی کاری که به شدت با این بیماری در گیر می شوند مناطق گرم و مرطوب شمال کشور به ویژه در فصل تابستان می باشد، در این زمان باغداران می توانند برای از بین بردن قارچ از روی برگ و میوه های درختان از صابون نارگیل و یا ترکیب بی کربنات پتاسیم می تواند به صوررت ارگانیک این قارچ را کنترل کند، استفاده از ترکیبات شیمایی قارچکش مانند کاپتان نیز می تواند به از بین بردن لایه های قارچ بر روی برگ و میوه کمک کند.

اینها تمام مواردی بود که در صورت بروز بیماری می توانست به کنترل و از بین بردن لایه های قارچ سیاه از روی درخت و میوه کمک کننده باشد اما بهتر است بدانید مهم ترین راه کنترل این بیماری در باغاتی که به ویژه در مناطق گرم و مرطوب وجود دارند استفاده از تکنیکهای کنترل زراعی مانند هرس شاخه های آلوه و یا هرس شاخه ها قبل از ایجاد آلودگی می باشد، هرس شاخه های آلوده به کاهش جمعیت قارچ بیمارگر کمک می کند اما در مورد باغات سالم هرس شاخه ها به کاهش رطوبت روی برگ و میوه های درختان با کاهش سایه اندازی بر روی هم کمک کننده خواهد بود، تقویت درختان با کودهای مناسب نیز به کاهش صدمه ناشی از رویش قارج بر روی درخت کمک می کند.

2- بیماری فضله مگسی :

این بیماری که در اثر قارچ Schizothyrium pomi بر روی درختان سیب و گلابی ایجاد می شود با تغذیه از پارانشیم روی میوه ها و برگ درختان گلابی باعث ایجاد نقطه های ریز سیاه رنگ می شود که تجمع این نقاط در یک محل ممکن است به پنجاه عدد برسد، این نقاط ممکن است خسارت پارازیتی زیادی نداشته باشند اما می توانند سبب کاهش بازار پسندی بالا در سیب شده و به این شکل به محصول گلابی خسارت بزند، بیماری نقطه مگسی و یا فضله مگسی با توجه به شباهتی که به فضله ی مگس بر روی سیب دارد به این نام شهرت پیدا کرده است.

این بیماری معمولا همراه با بیماری لکه دوده ای بر روی درختان گلابی دیده می شود چرا که آب و هوای مناسب برای رشد این دو قارچ درست شبیه هم بوده و در آب و هوای گرم و مرطوب بیشتر توسعه می یابند.

کنترل این بیماری نیز درست مانند کنترل لکه دوده ای سیب و گلابی بوده و با استفاده از هرس سر شاخه های آلوده کنترل خواهد شد،توجه به هرس سر شاخه های آلوده در مورد قارچ فضله مگسی بسیار با اهمیت تر از بیماری لکه دوده ای می باشد چرا که این بیماری به صورت ریسه در سرشاخه های آلوده زمستان گذرانی کرده و هرس این سرشاخه ها در اواخر تابستان و یا اوایل پاییز می تواند به شدت سبب کاهش اینوکولوم اولیه ی عامل بیماری می شود، علاوه بر آن استفاده از ترکیبات قارچ کش در اوایل بهار و در طول تابستان می تواند سبب کاهش خسارت این بیماری در درختان گلابی شود.

3- اسکب سیب و گلابی :

این بیماری که نسبت به دو عامل بیماری قبلی بیماری جدی تری در سیب و گلابی می باشد سبب ایجاد لکه های سیاه رنگ بر روی میوه های سیب و گلابی می شوند، این بیماری برای اولین بار در سوئد بر روی درختان سیب گزارش شد و پس از آن همراه با محموله های سیب به مناطق دیگر و از جمله ایران وارد شد، این بیماری در حال حاظر هیچ یک از مناطق سیب و گلابی کاری در ایران قرنطینه نبوده و در بسیاری از مناطق ایجاد خسارت می کند.

عامل بیماری اسک گلابی :

عامل بیماری قارچی به نام venturia pyrini می باشد، این قارچ از رده ی آسکومیستها بوده که با تولید آسکوکارپ در زمستان زمستانگذرانی کرده و با تولید کنیدی در فاز غیر جنسی در تابستان تکثیر و منتشر می شود، این بیماری با ایجاد لکه های سیاه به ویژه بر روی میوه و سپس روی شاخه و برگ شناخته می شود و به نهال گلابی در حال باردهی ظاهری سیاه می دهد.

چرخه ی زندگی قارچ عامل بیماری اسکب گلابی :

این قارچ به وسیله ی آسگوکارپ که یکی از مقاومترین مراحل زندگی قارچ بیماری اسکب می باشد در برگهای ریخته کف باغ زمستان گذرانی کرده و در بهار آسکوکارپها با گرم شدن هوا و بارش باران تولید آسکوسپور می کند،آسکوسپور ها به وسیله ی قطرات باران، باد و حیوانات و پرندگان به شاخه های تازه جوانه زده منتقل شده و در اولین فعالیت شکوفه های درختان گلابی را مورد حمله قرار داده و از طریق شکوفه ها میوه های جدید را آلوده می کنند، در ادامه ی روند آلودگی در ادامه فصل و در تابستان قارچ عامل بیماری با تولید کنیدی به سرعت در باغ منتشر شده و برگ و جوانه ها و همینطور بافت میوه هایی که ممکن است به اندازه ی فندق رشد کرده باشند را آلوده می کنند، این چرخه تا سرد شدن هوا در پاییز ادامه داشته و پس از سرد شدن هوا قارچ با تولید آسکوکارپ بر روی گیاه به فاز استراحت می رود و با برگها کف زمین می ریزد.

نحوه ی شناسایی بیماری اسکب گلابی و علائم بیماری اسکب گلابی:

این بیماری بلافاصله پس از شروع بهار اولین آلودگی را ایجاد می کند اما علائمی ندارد اما در ادامه ی فصل با تولید کنیدیفور و کنیدی های سیاه رنگ بر روی برگ و میوه ایجاد لکه های سیاه رنگ می کند.

در ادامه فصل زمانیکه میوه در حال رشد است می بینید که میوه دارای یک لکه ی سیاه رنگ در یک وجه خود بوده اما میوه نمی تواند در منطقه ای که لکه وجود دارد رشد کند و سبب بد شکلی میوه و همینطور شکاف پوست میوه در ناحیه ی رشد قارچ می شود.

بنابراین می توان دریافت که این بیماری در صورت آلوده کردن درختان گلابی تنها علائم را به صورت لکه های سیاه بر روی برگ و میوه ظاهر کرده و درختان بیمار با کاهش شدید عملکرد در میزان و کیفیت میوه ها همراه خواهد بود، قبل از بروز علائم بیماری تقریبا راهی برای تشخیص بیماری نیست اما لازم است بدانید در صورتیکه در سال اول علائم بیماری محدود به چند درخت و یا به صورت پراکنده در باغ باشد قطعا این بیماری در صورت کنترل نشدن به سرعت و در سال بعد رشد تصاعدی داشته و ایجاد مشکل جدی تر می کند.

عوامل تشدید کننده ی خسارت بیماری اسکب گلابی :

عوامل مختلفی هستند که در صورت وجود داشتن سبب تشدید خسارت این عامل بیماری می شوند، در این بخش به برخی از مهم ترین فاکتورهای تشدید کننده ی خسارت اسکب گلابی می پردازیم.

شرایط آب و هوایی: این بیماری در بهار به وسیله ی آسکوسپورها منتشر می شود و این آسکوسپورها با کمک باد و باران به سرعت پخش می شوند، بنابراین بارندگی و وزش باد در بهار می تواند به سرعت سبب گسترش بیماری شود.
هرس بهاره: برخی باغداران هرسی را که باید در زمستان انجام دهند تا اوایل بهار به تاخیر می اندازند که همراه با بارندگی بهاره نیز می شود، در این شرایط وجود زخم روی شاخه و اسپورهای آزاد در هوا و همینطور قطرات باران دست به دست هم داده و در ایجاد موفقیت در آلوده سازی قارچ بیمارگر موثر خواهد بود.
کاشت ارقام حساس: کاشت ارقام حساس همیشه به گسترش و افزایش خسارت عوامل بیمارگر از جمله اسکب گلابی کمک کرده و سبب تشدید خسارت بیمارگر خواهد شد.
عدم توجه کافی به بهداشت زراعی: توصیه ی کارشناسان به باغداران این است که چه آفت یا بیماری خاصی در باغ مشاهده کنید و یا نه بهتر است برگهای ریخته کف باغ جمع آوری و سوزانده شود، برخی باغداران به بهانه اینکه این برگها کود می شود آنها را جمع نمی کنند اما لازم است بدانید تا زمانیکه این برگها بخواهند تبدیل به کود شوند منبع خوبی برای زمستانگذرانی بسیاری از عوامل بیمارگر و آفات گیاهی شده و بنابراین سبب تشدید خسارت آنها می شوند، در اینجا باید بگوییم جمع نکردن برگهای ریخته کف باغ بیشتر از اینکه فایده داشته باشد مضر خواهد بود.
عدم توجه کافی به آبیاری و کود دهی درختان: حتی ارقام مقاوم چنانچه به خوبی رسیدگی نشوند و کود و عناصر غذایی مورد نیازشان تامین نشده و همینطور به میزان کافی و درست آبیاری نشوند نمی توانند مقاومت خود را در برابر بیماریها به خوبی نشان داده و همین امر سبب تشدید خسارت آفات و بیماریهایی نظیر اسکب گلابی می شود که در قیمت نهال گلابی تاثیر زیادی دارد.

نحوه ی ورود آلودگی به باغ و گسترش عامل بیماری :

اسپورهای این بیماری با باد و باران به باغات جدید منتقل می شوند، همچنین استفاده از ابزار هرسی که در باغات آلوده استفاده شده است بدون ضدعفونی کردن انها، چسبیدن به کف کفش باغبانان و کارگران و همینطور چرخ وسایل و ماشین آلات کشاورزی مانند چرخ سمپاشها از باغات آلوده به باغات سالم منتقل می شود، عامل این بیماری می تواند همراه با نهال نیز به باغ منتقل شود اما شانس انتقال به این روش بسیار کم است چرا که در زمستان آسکوکارپها کف زمین هستند و چنانچه کاشت نهال در زمستان انجام شود شانس انتقال این بیماری همراه با نهال کم است مگر اینکه بر آلوده روی خاک گلدان نهال باشد، در این صورت باید در خرید نهال گلابی دقت کنید تا مطمئن باشید در نهالستان این بیماری اصلا حضور ندارد که بخواهد به طور اتفاقی همراه با نهال به باغ شما منتقل شود.

کنترل بیماری اسکب گلابی :

اولین و مهمترین راه کنترل بیماری استفاده از ارقام مقاوم می باشد، به هر حال در مناطقی که بیماری وجود داشته باشد خواه نا خواه بیماری به باغ شما منتقل شده و در صورت کاشت نهال مقاوم شانس مستقر شدن بیماری در درختان کاهش می یابد.
رسیدگی به درختان: رسیدگی اصولی به درختان به معنای کود دهی و آبیاری به میزان نیاز گیاهان و همینطور هرس درست و اصولی به طوری که نور خورشید بتواند به شاخه های داخلی درخت تابیده و رطوبت اضافه به سرعت تبخیر شود در کنترل بیماری بسیار موثر است.
هرس درختان در باغ آلوده در زمان بدون بارندگی: حتی در باغات سالم نیز باید دقت داشته باشید که انجام هرس در شرایط بدون بارندگی چه قبل و چه بعد از انجام هرس صورت گیرد، در واقع با هماهنگی با سازمان هواشناسی تاریخی را برای هرس انتخاب کنید که چند روز قبل و بعد از هرس بارندگی وجود نداشته باشد.
کنترل علفهای هرز: علفهای هرز مانند پناهگاهی برای فرم زمستان گذران قارچ عامل بیماری بوده و با از بین بردن آنها کنترل بیماری راحت تر خواهد بود.
کنترل شیمیایی: کنترل شیمیایی بیماری اسکب با استفاده از سموم قارچکش متداول و مجاز انجام می شود اما دقت داشته باشید که برای تعیین تعداد دفعات سمپاشی باید شرایط آب و هوایی و بارندگی در منطقه را در نظر بگیرید، هر بار بارندگی در فصل بهار می تواند به منزله ی یک دور رشد صعودی این بیماری باشد بنابراین با توجه به دفعات بارندگی و میزان رطوبت هوا تعداد دفعات سمپاشی را تنظیم کنید، به محض گرم و خشک شدن هوا توسعه و پراکنش قارچ متوقف خواهد شد.

کلام آخر :

دانستید که عوامل متعددی هستند که ایجاد لکه های سیاه روی برگ و میوه ی درختان گلابی می کنند اما در همه ی آنها یک عامل به عنوان عامل مشترک تشدید کننده ی خسارت بود و آن رطوبت هوا است، در باغاتی که هرس به درستی انجام نشده و سایه اندازی بر روی برگ و شاخساره ها زیاد باشد هر سه بیماری افزایش پیدا می کند، بنابراین برای مدیریت این بیماریها در درجه اول کاشت ارقام مقاوم و در درجه دوم توجه به لزوم هرس درست و اصولی از اهمیت بالایی بر خوردار می باشد.

چک‌لیست عملی لکه سیاه و اختلالات رنگی در باغ گلابی

برای اینکه لکه سیاه و اختلالات رنگی از حرف به عمل برسد، این پنج قدم را در تقویم باغ خود بگذارید. اول، قبل از فصل رشد یک بازدید کامل از باغ داشته باشید و وضعیت روز اول را یادداشت کنید تا مقایسه‌های بعدی معنا داشته باشد. دوم، ابزار و مواد لازم را از قبل آماده کنید؛ نیمه‌کار ماندن کار وسط فصل، کیفیت را پایین می‌آورد. سوم، ترتیب کارها را رعایت کنید؛ جابه‌جا کردن مراحل در لکه سیاه و اختلالات رنگی معمولا نتیجه را بی‌اثر می‌کند. چهارم، بعد از هر مرحله یک هفته صبر کنید و واکنش درخت را ثبت کنید؛ این ثبت‌ها بعد از یک سال، نقشه راه باغ شما می‌شود. و پنجم، در پایان فصل گزارش کوتاهی بنویسید: چه کاری جواب داد، کجا باید اصلاح شود. همین ساده‌سازی، باغداران موفق را از بقیه جدا می‌کند.

سوالات متداول درباره لکه سیاه و اختلالات رنگی

لکه سیاه و اختلالات رنگی چقدر روی باردهی گلابی تاثیر دارد؟

تاثیرش مستقیم و قابل مشاهده است؛ وقتی لکه سیاه و اختلالات رنگی درست انجام شود، درخت منابعش را به سمتی می‌برد که محصول باکیفیت تولید کند. در باغ‌هایی که این کار را منظم انجام می‌دهند، هم کمیت و هم کیفیت میوه به‌مرور بهتر می‌شود و چرخه باردهی یک‌درمیان کم‌رنگ می‌شود.

برای شروع لکه سیاه و اختلالات رنگی به ابزار یا امکانات خاصی نیاز است؟

اکثر کارها با ابزار معمول باغبانی قابل انجام است؛ مهم‌تر از ابزار، نظم و ثبت اطلاعات است. یک دفتر ساده که در آن تاریخ کارها و واکنش درخت را بنویسید، بیشترین تاثیر را دارد. برای کارهای تخصصی‌تر مثل تشخیص دقیق بیماری، مشورت با کارشناس هزینه کمتری از آزمون‌وخطا دارد.

آیا لکه سیاه و اختلالات رنگی برای ارقام مختلف گلابی فرق می‌کند؟

بله؛ ارقام زودرس و دیررس زمان‌بندی متفاوتی دارند و واکنششان به شرایط هم یکسان نیست. قبل از هر برنامه‌ای، رقم درخت خود را دقیقا بشناسید و بر همان اساس زمان‌بندی کنید. اگر رقم باغتان را نمی‌دانید، یک عکس از میوه و برگ برای کارشناس بفرستید تا از روی مشخصات، رقم را مشخص کند.

اگر دیر متوجه مشکل شدم، هنوز راه اصلاح هست؟

در بیشتر موارد بله، فقط هزینه و زمانش بیشتر می‌شود. اول عامل اصلی را درست تشخیص بدهید و بعد به‌صورت مرحله‌ای اصلاح کنید؛ اصلاح یکباره و پرفشار معمولا درخت را استرس‌زار می‌کند. از این به بعد هم ثبت منظم وضعیت باغ را جدی بگیرید تا دفعه بعد زودتر ببینید.

موفقیت در لکه سیاه و اختلالات رنگی حاصل تکرار درست است، نه یک کار معجزه‌گر؛ برنامه‌تان را بنویسید و تا انتها اجرا کنید. و اگر در فاز شروع هستید، صفحه خرید نهال برای انتخاب منبع خرید، قدم اول است.

مهندس سعید قاسمی

کارشناس تولید و فروش نهال — نهالستان برتر نهال

مهندس سعید قاسمی، مدیر و کارشناس تولید نهالستان برتر نهال است؛ مجموعه‌ای با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تولید و عرضه نهال مثمر در میاندوآب آذربایجان غربی که تمام نهال‌های خود را با شناسنامه و کد رهگیری جهاد کشاورزی و مجوزهای رسمی ارائه می‌کند. تجربه او در انتخاب پایه و رقمِ سازگار با اقلیم‌های مختلف ایران، مشاوره احداث باغ‌های تجاری و…

تماس با کارشناسان فروش | درباره نهالستان | مجوزهای مجموعه

مقالات مرتبط

نظرات کاربران

4 پاسخ به “علت سیاه شدن درختان گلابی و بررسی انواع بیماری و درمان”

امیر گفت:

2023-07-12 در 07:00

راهنمایی شما کاملاً مفید بود .

پاسخ
- مهندس سعید قاسمی گفت:
  
  2023-07-15 در 16:15
  
  با سلام
  ممنون از توجهتان
امید گفت:

2023-08-25 در 14:35

سلام درخت گلابی کاشته شده در حیاط خانه از قسمت سر درخت سیاه میشه
یکبار هرس کردیم از ده سانت پایین‌تر چیدیم دوباره سیاه شده

پاسخ
- مهندس سعید قاسمی گفت:
  
  2023-08-26 در 19:23
  
  لطفا عکساتون رو برامون بفرستید تا کارشناسانمون بررسی کنن بهتون بگن
  09141832393